psy

co to jest rasa?

Ras─ů nazywamy zesp├│┼é zwierz─ůt, kt├│re ┼Ťci┼Ťle odpowiadaj─ů prze┬şwidzianemu wzorcowi i kt├│re przekazuj─ů swemu potomstwu cechy fizyczne jak i psychiczne bez zmian i odskok├│w od wzorca.
Poniewa┼╝ ksi─ů┼╝ka ta jest przeznaczona dla amator├│w, pomijam problemy z dziedziny hodowli i genetyki. W ka┼╝dym razie pami─Ö┬şta─ç nale┼╝y, ┼╝e nie mo┼╝na orzec wy┼é─ůcznie na podstawie wygl─ůdu zewn─Ötrznego, czy indywiduum przedstawione do oceny jest ra┬şsowe, czy te┼╝ nie. Cz─Östokro─ç bowiem zdarza si─Ö, ┼╝e zwierz─Ö ma wszystkie cechy rasowego osobnika ÔÇö czyli jego wygl─ůd zewn─Ötrz┬şny odpowiada wzorcowi ÔÇö a mimo to nie jest rasowo czyste. Zna┬şczy to, ┼╝e opr├│cz cech ujawnionych posiada ono inne cechy dzie┬şdziczne nieujawnione. Te cechy niedostrzegalne w danym okazie, pochodz─ů od jego przodk├│w cz─Östokro─ç nieznanych i ujawniaj─ů si─Ö dopiero u potomstwa.
Dla cel├│w praktycznych przyj─Öli kynolodzy, ┼╝e uznaje si─Ö za ras─Ö ustalon─ů taki zesp├│┼é zwierz─ůt, kt├│ry przez co najmniej pi─Ö─ç pokole┼ä wykazuje niezmienne cechy danego wzorca. Trafiaj─ů si─Ö stosunkowo cz─Östo pewne odchylenia, ┼Ťwiadcz─ůce o tym, ┼╝e hodo┬şwlany materia┼é jest jeszcze w mniejszym lub wi─Ökszym stopniu niewyr├│wnany.
Dow├│d rasowo┼Ťci jest przeto tylko wtedy miarodajny, gdy wie┬şmy na pewno, ┼╝e zwierz─Ö nie tylko odpowiada wzorcowi danej rasy, lecz ┼╝e r├│wnie┼╝ bez zmian przekazuje swe w┼éa┼Ťciwo┼Ťci po┬ştomstwu. Aby jednak unikn─ů─ç zbyt skomplikowanego sposobu stwierdzania prawdziwo┼Ťci rasy zwierz─Öcia przez badanie jego po┬ştomstwa ograniczono si─Ö w praktyce do badania jego przodk├│w. Wychodz─ůc z tych za┼éo┼╝e┼ä przyj─Öto dla cel├│w hodowli kynologicz┬şnej zasad─Ö, ┼╝e pies jest rasowy, je┼Ťli: odpowiada wzorcowi danej rasy, posiada r├│wnie┼╝ rasowych przodk├│w z czterech pokole┼ä. Punkt pierwszy nie przedstawia trudno┼Ťci dla znawcy. Punkt drugi da si─Ö udowodni─ç tylko przy pomocy zbadania wszystkich przodk├│w do 4 pokolenia wstecz. To oczywi┼Ťcie przedstawia┼éoby problem nie do rozwi─ůzania, gdyby nie wprowadzono przez hodow┬şc├│w wzgl─Ödnie zwi─ůzki hodowlane ksi─ůg hodowlanych, obejmuj─ů┬şcych metryki i opisy wszystkich ps├│w, kt├│re tworz─ů dan─ů ras─Ö. Na tej podstawie wydaje zwi─ůzek hodowc├│w rodowody dla ps├│w, po┬şchodz─ůcych od rodzic├│w wpisanych do ksi─Ögi hodowlanej. Rodo┬şw├│d (ang. pedigree, niem. Stammbaum wzgl─Ödnie Ahnentafel) za┬şwiera nazw─Ö zwi─ůzku, przez kt├│ry zosta┼é wystawiony, nazwisko hodowcy (z regu┼éy w┼éa┼Ťciciela suki), nazw─Ö kojca, pod kt├│r─ů ho┬şdowca zg┼éosi┼é w zwi─ůzku swoj─ů hodowl─Ö, p┼ée─ç i nazw─Ö psa, dla kt├│┬şrego rodow├│d si─Ö wystawia, dat─Ö jego urodzenia, liczb─Ö bie┼╝─ůc─ů, pod kt├│r─ů jest dany pies w ksi─Ögach hodowlanych zarejestrowany, nazwy i numery rejestracyjne wszystkich przodk├│w, kt├│rzy s─ů w rodowodzie do 4 pokolenia wpisani oraz ewentualne uwagi do┬ştycz─ůce odznacze┼ä, kt├│re przodkowie ci uzyskali na wystawach, czy te┼╝ na pr├│bach u┼╝yteczno┼Ťci (u ras u┼╝ytkowych).
W m┼éodszych zwi─ůzkach hodowlanych lub ewentualnie przy no┬şwych rasach wpisuje si─Ö poza tym psy bez rodowod├│w do tzw. ksi─Ögi wst─Öpnej, sk─ůd, je┼Ťli potomstwo wyka┼╝e, ┼╝e pies odpowiada wymogom wzorca, mo┼╝e by─ç on sam wzgl─Ödnie jego potomstwo przeniesione do tzw. ksi─Ögi g┼é├│wnej.
Rodow├│d stanowi przeto gwarancj─Ö, ┼╝e pies pochodzi od zbada┬şnych i zarejestrowanych przodk├│w. Rodow├│d taki zas┼éuguje na wiar─Ö tylko wtedy, je┼Ťli jest wystawiony przez zwi─ůzek, kt├│ry daje gwarancj─Ö, ┼╝e cz┼éonkowie jego podlegaj─ů sumiennej kontroli organ├│w zwi─ůzkowych. Wszystkie tzw. prywatne rodowody, wy┬şstawiane przez hodowc├│w, s─ů bezwarto┼Ťciowe i obliczone jedynie na naiwno┼Ť─ç nie┼Ťwiadomego nabywcy.
Sumienni hodowcy ┼é─ůcz─ů si─Ö w zwi─ůzki po┼Ťwi─Öcone hodowli jed┬şnej rasy lub te┼╝ kilku ras pokrewnych.
Na zachodzie Europy i w Ameryce szeroko jest rozbudowana organizacja zwi─ůzk├│w hodowc├│w. Zwi─ůzki te zrzeszaj─ů si─Ö z kolei w zwi─ůzki hodowlane krajowe. Te zn├│w tworz─ů mi─Ödzynarodow─ů federacj─Ö kynologiczn─ů (IFC) z siedzib─ů w Brukseli. Wspomn─Ö tylko o dw├│ch stowarzyszeniach, kt├│re prowadzi┼éy ksi─Ögi rodowe i zajmowa┼éy si─Ö organizacj─ů wystaw oraz pr├│bami u┼╝ytkowo┼Ťci na wi─Öksz─ů skal─Ö: Polski Zwi─ůzek Hodowc├│w Ps├│w Rasowych w Warszawie ┼Ül─ůski Zwi─ůzek Hodowc├│w Ps├│w Rasowych i U┼╝ytkowych (dawn. Zw. Hod. Ps├│w Policyjnych w Chorzowie).
Centrami hodowli polskiej by┼éa stolica i wojew. ┼Ťl─ůskie i tu te┼╝ naj┼╝ywiej dzia┼éa┼éy zrzeszenia. Inne, mniejsze zrzeszenia dzia┼éa┼éy na prowincji, szcze┬şg├│lnie w dziedzinie hodowli psa my┼Ťliwskiego.
Pierwszy z tych zwi─ůzk├│w grupowa┼é szereg hodowc├│w wszelkich ras, prowadz─ůc zar├│wno ksi─Ög─Ö g┼é├│wn─ů, jak i wst─Öpn─ů, drugi natomiast groma┬şdzi┼é ca 1500 cz┼éonk├│w i prowadzi┼é tylko ksi─Ög─Ö g┼é├│wn─ů, nie rejestruj─ůc ps├│w bez ca┼ékowicie pewnego rodowodu. W ksi─Ögach SI. Zw. Hod. Ps├│w Ras. i U┼╝yt. prowadzono r├│wnie┼╝ rodowody ps├│w, b─Öd─ůcych w┼éasno┼Ťci─ů cz┼éonk├│w stowarzyszonych w Tow. Mi┼éo┼Ťnik├│w Psa S┼éu┼╝bowego w Warszawie. Stowa┬şrzyszenie to nie prowadzi┼éo w┼éasnej ksi─Ögi hodowlanej.
W pierwszych latach po wojnie zupe┼ény chaos wywo┼éany zniszczeniami wojennymi i zaabsorbowanie wszystkich si┼é spo┼éecze┼ästwa konieczno┼Ťci─ů odbudowy ┼╝ycia gospodarczego i spo┼éecznego od podstaw zepchn─Ö┼éo zagad┬şnienia kynologii na dalszy plan.
Dopiero w maju 1948 r. grupka mi┼éo┼Ťnik├│w psa rasowego powo┼éa┼éa do ┼╝ycia Zwi─ůzek Kynologiczny w Polsce, kt├│ry z kolei skupi┼é oddzia┼éy powsta┼ée w r├│┼╝nych miastach wojew├│dzkich. W chwili obecnej czynne s─ů oddzia┼éy: I ÔÇö Warszawa    IX ÔÇö Koszalin II ÔÇö Krak├│w    X ÔÇö Gda┼äsk ÔÇö Katowice    XI ÔÇö Chojnice ÔÇö Chorz├│w    XII ÔÇö Bydgoszcz V ÔÇö Bielsko    XIII ÔÇö Inowroc┼éaw VI ÔÇö Jan├│w ┼Ül.    XIV ÔÇö Rzesz├│w VII ÔÇö Wroc┼éaw    XV ÔÇö Opole VIII ÔÇö Pozna┼ä    XVI ÔÇö Bytom Trwa┼é─ů korzy┼Ťci─ů o podstawowym znaczeniu by┼éo utworzenie centralnej ksi─Ögi rodowodowej (Polska Ksi─Öga Rodowodowa ÔÇö w skr├│cie P. K. R.), do kt├│rej wci─ůgni─Öto psy i suki, kt├│rych po┬şchodzenie odpowiada┼éo mi─Ödzynarodowym wymogom, tj. kt├│re mog┼éy wykaza─ç si─Ö dokumentami, i┼╝ pochodz─ů od przodk├│w wpi┬şsanych do ksi─ůg rodowych.
Polska Ksi─Öga Rodowodowa (P.K.R.) prowadzona jest centralnie na ca┼éy kraj przez Komitet Wykonawczy Zwi─ůzku Kynologiczne┬şgo w Polsce w 4 tomach oznaczonych pocz─ůtkowymi literami nazw odpowiednich grup, a to: M ÔÇö psy my┼Ťliwskie, -O ÔÇö psy obro┼äcze, T ÔÇö terriery i D ÔÇö drobne.
Psy wpisane do P. K. R. i ich potomstwo stanowi materiał, na którym opierać się może hodowla psa rasowego w Polsce.
Materia┼é hodowlany z wykazanym pochodzeniem, a tym samym uprawniony do wpisu do P. K. R. by┼é i jest nadal stosunkowo bar┬şdzo nieliczny.
Wystawy pokaza┼éy jednak, ┼╝e w kraju posiadamy do┼Ť─ç liczne okazy odpowiadaj─ůce wygl─ůdem zewn─Ötrznym nawet do┼Ť─ç wyso┬şkim kryteriom wystawowym, kt├│re jednak zwykle wskutek utra┬şcenia dowod├│w pochodzenia nie mog┼éy ubiega─ç si─Ö o wpis do P.K.R. Dla takich ps├│w utworzono ksi─Ög─Ö wst─Öpn─ů, kt├│ra obejmuje psy nieznanego pochodzenia lub o pochodzeniu tylko cz─Ö┼Ťciowo lub jednostronnie wywiedzionym, lecz kt├│re przez s─Ödzi├│w kynolo┬şgicznych uznane zosta┼éy za materia┼é rokuj─ůcy pozytywne widoki hodowlane. Potomstwo ich r├│wnie┼╝ wpisywane jest do Ksi─Ögi Wst─Öpnej i je┼Ťli przez 4 pokolenia wyka┼╝e jednolito┼Ť─ç typu i uzy┬şska pozytywn─ů ocen─Ö to w 5-tym pokoleniu b─Ödzie si─Ö mog┼éo ubie┬şga─ç o wpis do P. K. R.
W obecnej fazie odbudowy hodowli w Polsce, Zwi─ůzek Kynolo┬şgiczny w Polsce poprzez swe organa terenowe zwane Oddzia┼éowy┬şmi Radami Kynologicznymi funkcjonuj─ůcymi we wi─Ökszych o┼Ťrodkach, wystawia 2 rodzaje dokument├│w pochodzenia psa, a to: rodowody dla potomstwa pochodz─ůcego od rodzic├│w wpisanych do P. K. R. oraz dowody pochodzenia psa dla potomka pochodz─ůcego od rodzic├│w zakwalifikowanych jako materia┼é hodowlany nie posiadaj─ůcych jednak┼╝e kwalifikacji do wpisu do P.K.R. Ksi─Öga Wst─Öpna prowadzona jest przez Oddzia┼éo┬şwe Rady Kynologiczne, kt├│rym nadano to uprawnienie, a ÔÇ×Dow├│d pochodzenia psa" (wyci─ůg z Ksi─Ögi Wst─Öpnej) oznaczony jest skr├│┬ştem K. W. z dodatkiem rzymskiej cyfry oznaczaj─ůcej Oddzia┼é oraz cyfry arabskiej kolejnego wpisu.
Dla wszystkich ps├│w pochodz─ůcych od rodzic├│w zarejestrowa┬şnych w Zwi─ůzku Kynologicznym O. R. K. wystawia metryczki je┬ş┼╝eli zachowane zosta┼éy ustalone regulaminem hodowlanym wa┬şrunki.
Podstawowym takim warunkiem jest dokonanie na przepiso┬şwych formularzach w zakre┼Ťlonych terminach zg┼éoszenie kopulacji rodzic├│w zarejestrowanych uprzednio (po poddaniu ich ocenie kwa┬şlifikacyjnej) w Zwi─ůzku Kynologicznym, a nast─Öpnie terminowe dokonanie zg┼éosze┼ä miotu. Podkre┼Ťli─ç wypada, ┼╝e taka metryczka nie jest r├│wnowa┼╝na z rodowodem, kt├│ry wystawiony mo┼╝e by─ç tylko dla ps├│w pochodz─ůcych od rodzic├│w wpisanych do P. K. R.
Pragn─ůc naby─ç szczeniaka nale┼╝y przeto zwr├│ci─ç si─Ö do tereno┬şwych rad kynologicznych po rady i wskaz├│wki, za┼Ť od sprzedawcy nale┼╝y ┼╝─ůda─ç metryczki wystawionej przez O. R. K. Tylko w ten spos├│b mo┼╝na unikn─ů─ç przykrych niespodzianek i rozczarowa┼ä, wynikaj─ůcych z nabycia psa nieznanego pochodzenia.
W┼éa┼Ťciciele ps├│w dotychczas nie zarejestrowanych w Zwi─ůzku Kynologicznym, kt├│rzy chcieliby zaj─ů─ç si─Ö hodowl─ů, powinni zg┼éo┬şsi─ç psa (wzgl─Ödnie suk─Ö) do oceny kwalifikacyjnej i uzyska─ç do┬şk┼éadne informacje co do zasad, kt├│rych nale┼╝y przestrzega─ç przy hodowli.
Pami─Öta─ç nale┼╝y, ┼╝e w hodowli przede wszystkim troska o jako┼Ť─ç, a nie o ilo┼Ť─ç mo┼╝e przyczyni─ç si─Ö do podniesienia og├│lnego poziomu hodowlanego.
Po┼Ťwi─Öci┼éem stosunkowo du┼╝o miejsca zagadnieniu psa rasowe┬şgo, bowiem tylko przez w┼éa┼Ťciwe uj─Öcie hodowli krajowej mo┼╝na d─ů┼╝y─ç do pr─Ödkiego i solidnego uporz─ůdkowania powojennego cha┬şosu w tej dziedzinie. Zagadnienie to wa┼╝ne jest r├│wnie┼╝ ze wzgl─Ö┬şd├│w gospodarczych, gdy┼╝ hodowla zorganizowana na sumiennych podstawach mo┼╝e by─ç powa┼╝nym ┼║r├│d┼éem dochod├│w tak dla ho┬şdowc├│w, jak i dla pa┼ästwa. Mo┼╝e dostarczy─ç w┼éadzom pa┼ästwowym ps├│w s┼éu┼╝bowych, a gospodarce ┼éowieckiej my┼Ťliwskich, kt├│re przez wyszukiwanie postrza┼ék├│w corocznie ratuj─ů przed zmarnowaniem tysi─ůce sztuk zwierzyny.
W poprzednich wywodach podkre┼Ťli┼éem, ┼╝e dla cel├│w hodowla┬şnych tylko pies rasowy, tj. pies z rodowodem ma znaczenie, a wszystkie inne psy, jako kryj─ůce w sobie niebezpiecze┼ästwo psu┬şcia hodowli przez utajone w nich ujemne cechy, winny by─ç z ho┬şdowli wy┼é─ůczone.
Nie znaczy to jednak wcale, bym ods─ůdza┼é psa nierasowego od wszelkich psich zalet. Sam widzia┼éem szereg tzw. kundli, niezwy┬şkle inteligentnych, miesza┼äc├│w bardzo pi─Öknych, nie ust─Öpuj─ůcych w s┼éu┼╝bie produktom najlepszych hodowli. Lecz by┼éy to szcz─Ö┼Ťliwe losy na loterii kynologicznej, kt├│re przypadkowo wpad┼éy w r─Öce ich w┼éa┼Ťcicieli. Wszelkie natomiast pr├│by amatorskiego bezplano-wego krzy┼╝owania ps├│w niewiadomego pochodzenia przynosi┼éy eksperymentatorom prawie zawsze stuprocentowy zaw├│d. Potom┬şstwo tych, samych przez si─Ö nieraz ┼éadnych i po┼╝ytecznych ps├│w rozszczepia┼éo si─Ö zar├│wno co do wygl─ůdu zewn─Ötrznego, jak i cech psychicznych w spos├│b najbardziej nieoczekiwany. ┼╗adne zwierz─Ö domowe nie ma w swojej tzw. populacji (tj. w og├│le indywidu├│w swego gatunku) tak fantastycznych mo┼╝liwo┼Ťci wariacji, jak w┼éa┬ş┼Ťnie psy. Dlatego te┼╝ nale┼╝y w hodowli u┼╝ywa─ç okaz├│w nie tylko o odpowiednim wygl─ůdzie zewn─Ötrznym, ale i odpowiednich ce┬şchach wewn─Ötrznych przekazywanych potomstwu.
Dla cel├│w niehodowlanych mo┼╝na r├│wnie┼╝ w┼Ťr├│d ps├│w nieraso┬şwych znale┼║─ç cz─Östo okazy, kt├│re zadowoli─ç mog─ů w┼éa┼Ťciciela nie zara┼╝onego pasj─ů tzw. sportu kynologicznego. Nabywaj─ůc jednak szczeni─Ö bez rodowodu pami─Öta─ç nale┼╝y, ┼╝e nigdy nie wiadomo, co z takiego szczeni─Öcia wyro┼Ťnie.
Inaczej u ps├│w rasowych, gdzie prawie zawsze ze stuprocento┬şw─ů pewno┼Ťci─ů liczy─ç mo┼╝na si─Ö z tym, ┼╝e szczeniak z rodzic├│w od pokole┼ä wiernie przenosz─ůcych swe cechy fizyczne i psychiczne na potomstwo nie b─Ödzie odbiega┼é od wzorca przewidzianego dla danej rasy. Je┼Ťli za┼Ť chodzi o psy u┼╝ytkowe (jak np. my┼Ťliwskie lub policyjne), kontrola zwi─ůzku rozci─ůga si─Ö, a w ka┼╝dym razie rozci─ůga─ç si─Ö powinna nie tylko w tym kierunku, czy poszczeg├│lne indywidua wykazuj─ů eksterier odpowiadaj─ůcy danej rasie, lecz tak┼╝e, czy posiadaj─ů wymagane cechy psychiczne i zdolno┼Ťci. Temu celowi s┼éu┼╝─ů pr├│by polowe dla ps├│w my┼Ťliwskich i egzaminy wst─Ö┬şpne, obro┼äcze, policyjne, ┼Ťledcze, pasterskie itp. dla ps├│w policyj┬şnych, meldunkowych, sanitarnych, pasterskich i innych.
Opr├│cz ps├│w rasowych ÔÇö tj. ps├│w z dwustronnym ┼Ťwiadectwem pochodzenia, wyst─Öpuj─ů r├│┼╝ne mo┼╝liwo┼Ťci miesza┼äc├│w. Anglicy odr├│┼╝niaj─ů: thoroughbred (czyt. thoroubred) ÔÇö rasa czysta ÔÇö obydwoje rodzice z tej samej rasy, inter-bred (czyt. interbred) ÔÇö potomek dw├│ch ps├│w tego samego typu, lecz r├│┼╝nych ras (np. cocker spaniel z clumber spanielem), cross-bred (czyt. krosbred)ÔÇökrzy┼╝├│wka ÔÇö obydwoje rodzi┬şce czystej, lecz r├│┼╝nej rasy (np. foxterrier i szpic), halj-bred (czyt. hafbred) ÔÇö krzy┼╝├│wka psa rasowego z par┬ştnerem pochodz─ůcym od mieszanych przodk├│w, mongrel (czyt. mangrel) ÔÇö kundel, potomek rodzic├│w, z kt├│┬şrych ka┼╝de by┼éo miesza┼äcem.
Jakkolwiek miesza┼äce nie przedstawiaj─ů dla hodowli warto┼Ťci, mog─ů by─ç doskona┼éymi psami u┼╝ytkowymi.
Z tego wniosek, ┼╝e wiele satysfakcji mo┼╝e da─ç w┼éa┼Ťcicielowi na┬şwet najbrzydszy kundel, gdy┼╝ w najbardziej niepozornym psim ciele tkwi nieraz najpoczciwsza psia dusza; nie nale┼╝y tylko takie┬şgo kundla przeznacza─ç na ojca pokole┼ä przysz┼éych nieszcz─Ö┼Ťliwych, bezdomnych w┼é├│cz─Ög├│w.
Je┼Ťli kto┼Ť chce naby─ç psa, niech rozgl─ůdnie si─Ö w ko┼éach po┬şwa┼╝nych, zrzeszonych w zwi─ůzku hodowc├│w, kt├│rych produkty oszcz─Ödz─ů mu rozczarowa┼ä, a przede wszystkim niech unika po-k─ůtnych handlarzy. Ci ostatni ofiarowuj─ů na sprzeda┼╝ psy nie tylko niewiadomego pochodzenia, ale cz─Östo po prostu kradzione. Psy te dodatkowo wskutek fatalnych warunk├│w higienicznych, w kt├│rych s─ů u handlarzy trzymane, bywaj─ů obarczone r├│┼╝nymi paso┼╝ytami lub chorobami. Dzia┼éalno┼Ť─ç takich handlarzy powinna by─ç szcze┬şg├│lnie kontrolowana przez inspektor├│w ochrony zwierz─ůt.

Polecane strony :

Copyright 2011