psy

OCENA PSA

Ocena psa powinna odbywa膰 si臋 wed艂ug kryteri贸w przyj臋tych we wzorcu danej rasy. Wzorzec (standard) jest to opis ustalony przez hodowc贸w odno艣nej rasy. Ocenia si臋 wed艂ug wzorca ustalo颅nego w kraju ojczystym, o ile oczywi艣cie kraj ten zajmuje si臋 ky-nologi膮 w europejskim rozumieniu tego s艂owa. Niekt贸re rasy egzo颅tyczne znalaz艂y now膮 ojczyzn臋 poza swym krajem pochodzenia i wtedy przyjmuje si臋 wzorzec tego kraju, kt贸ry go pierwszy usta颅li艂. Typowym przyk艂adem dla ras zaadoptowanych w nowej oj颅czy藕nie jest chi艅ski piesek pa艂acowy, kt贸ry sw膮 popularno艣膰 za颅wdzi臋cza Anglikom, a nie Chinom.
Niestety niekt贸re wzorce s膮 ma艂o przejrzyste i wiele po艣wi臋ca颅j膮c s艂贸w sprawom nieistotnym opuszczaj膮 lub pozostawiaj膮 nie颅dopowiedzenia w sprawach istotnych.
W艂a艣ciwa ocena psa nie jest spraw膮 艂atw膮, wymaga ona wielo颅letniego do艣wiadczenia, znajomo艣ci budowy psa i oczywi艣cie zna颅jomo艣ci wzorca danej rasy.
Ocena wystawowa odbywa si臋 b膮d藕 to przez klasyfikacj臋 por贸w颅nawcz膮 ps贸w jednej rasy i uszeregowanie ich wed艂ug kolejno艣ci na oko, b膮d藕 te偶 przez ocen臋 punktow膮 ka偶dego wystawionego psa poszczeg贸lnie.
呕adna z tych metod sama przez si臋 nie jest idealn膮. Ocena 鈥瀗a oko" mo偶e dawa膰 dobre rezultaty u doskona艂ych s臋dzi贸w, kt贸rzy maj膮 malarskie oko i g艂臋bok膮 znajomo艣膰 ocenianej rasy. Przy wi臋颅kszej liczbie eksponat贸w jednak, szczeg贸lnie przy pospiesznej oce颅nie, bardzo 艂atwo o pomy艂ki wynik艂e z niedok艂adno艣ci, kiedy pod wp艂ywem og贸lnego dobrego wra偶enia ujd膮 uwadze s臋dziego nieraz nawet i powa偶ne wady.
Ocena punktowa te偶 daleka jest od idea艂u, bo trudno nazwa膰 psa dobrym, kt贸ry zyska w ocenie poszczeg贸lnych cz臋艣ci wysok膮 ilo艣膰 punkt贸w, lecz przy tym ma jak膮艣 wa偶n膮 cz臋艣膰 anatomiczn膮 zupe艂nie z艂膮, co jednak w sumie punkt贸w nie daje dostatecznego obrazu. Dlatego te偶 na wystawach czy pokazach ps贸w nale偶a艂oby po艂膮czy膰 obie metody, tj. s臋dzia powinien wype艂nia膰 karty oceny obejmuj膮ce wszystkie wa偶niejsze cechy podlegaj膮ce ocenie i na podstawie tak wype艂nionej karty oceny wyda膰 ocen臋 og贸ln膮 lub te偶 pos艂uguj膮c si臋 przy kwalifikacji na lokat臋 miejsc dodatkowym por贸wnawczym zestawieniem eksponat贸w.
Trudno艣膰 oceny polega jeszcze na tym, i偶 wzorce ras nie maj膮 jednolitego uk艂adu.
Moim zdaniem por贸wnywalne s膮 tylko psy jednej rasy, a nie ras r贸偶nych, natomiast wszelkie eliminacje maj膮ce na celu wyzna颅czenie najlepszego psa wystawy maj膮 problematyczn膮 warto艣膰. Szczeg贸lnie je偶eli do eliminacji staj膮 psy naprawd臋 dobre. Wtedy bowiem decydowa膰 b臋dzie zgo艂a subiektywny pogl膮d s臋dzi贸w oparty na ich sympatii do tej czy innej rasy. Jak偶e偶 bowiem ma uzasadni膰 sw膮 ocen臋 s臋dzia, je艣li mu si臋 przedstawia do eliminacji charta, owczarka, bulldoga i peki艅czyka, ka偶dego doskona艂ego w swojej rasie. Uwa偶am przeto, i偶 od s臋dzi贸w wystawowych nale颅偶a艂oby tylko 偶膮da膰 oceny ps贸w w obr臋bie danej rasy, a wyb贸r 鈥瀦wyci臋zcy wystawy" pozostawi膰 ewentualnie publiczno艣ci w for颅mie plebiscytu kartkowego po rewii zwyci臋zc贸w danych ras. Nie da to oczywi艣cie oceny warto艣ci psa, lecz b臋dzie wskaz贸wk膮 za颅interesowa艅 i gust贸w publiczno艣ci, co dla hodowc贸w nie b臋dzie bez znaczenia.
Mi臋dzynarodowa Federacja Kynologiczna z siedzib膮 w Brukseli na 12 Kongresie w Monaco opracowa艂a ramowy wzorzec zalecaj膮c dostosowanie do niego wszystkich wzorc贸w. Wzorzec ten podaje 9 pyta艅 og贸lnych, o kt贸rych winien pami臋ta膰 s臋dzia kwalifikuj膮cy psa na pokazie lub wystawie.
Uwzgl臋dniaj膮c 偶yczenie redakcji wydawnictwa nie podaj臋 wzor颅c贸w w dos艂ownym t艂umaczeniu, lecz w wolnym przek艂adzie, przy czym r贸wnie偶 uk艂ad wzorca dostosowany zosta艂 do ramowego wzorca zalecanego przez Mi臋dzynarodow膮 Federacj臋 Kynologicz颅n膮. Opuszczam r贸wnie偶 skal臋 punktacji, kt贸ra nie we wszystkich wzorcach jest ustalon膮 i mo偶e szczeg贸lnie u laika spowodowa膰 myln膮 ocen臋.
Wygl膮d og贸lny. Obejmuje on charakterystyczne cechy zar贸wno rasy, jak i danego osobnika, proporcje og贸lne, zachowanie si臋, kon颅dycj臋 itp. oraz chody. Przy ocenianiu psa nale偶y sobie u艣wiadomi膰, i偶 ten punkt jest niejako rekapitulacj膮 ca艂ej oceny i mo偶e mie膰 decyduj膮cy na ni膮 wp艂yw. Mimo 偶e poszczeg贸lne cechy b臋d膮 do颅bre, brak harmonii mo偶e zawa偶y膰 o niskiej ocenie lub nawet dy颅skwalifikacji psa i na odwr贸t, cho膰 ten wypadek b臋dzie rzadszy 鈥 nawet powa偶ny b艂膮d w cechach drugorz臋dnych mo偶e by膰 wyr贸w颅nany przez og贸ln膮 harmoni臋 ca艂o艣ci.
Zachowanie si臋 psa. Bardzo wa偶n膮 cech膮 jest zacho颅wanie si臋 psa na ringu ps贸w u偶ytkowych. Szczeg贸lny nacisk na颅le偶y na to po艂o偶y膰. Pies nawet dobrze zbudowany, kt贸ry wyka颅zuje nerwowo艣膰, tch贸rzliwo艣膰 lub robi wra偶enie zwierz臋cia t臋pego czy z艂o艣liwego powinien by膰 eliminowany. Nawet u ps贸w pokojo颅wych nadmierna nerwowo艣膰 lub wydelikacenie, je偶eli s膮 cech膮 chorobliw膮, powinny b膮d藕 to powodowa膰 dyskwalifikacj臋, b膮d藕 te偶 znacznie ni偶sz膮 ocen臋 i winno to znale藕膰 sw贸j wyraz w karcie oceny.
Kondycja. R贸wnie偶 kondycja winna by膰 oceniana. W szcze颅g贸lno艣ci nale偶y zwr贸ci膰 uwag臋 na zmiany pochorobowe, w razie w膮tpliwo艣ci zasi臋gaj膮c rady lekarza wet. Poza tym nale偶y poczyni膰 wzmiank臋 o wieku psa.
Ch贸d. Wreszcie nale偶y zwr贸ci膰 uwag臋 na ch贸d psa, kt贸ry w wielu rasach jest cech膮 charakterystyczn膮, a zawsze wa偶n膮, u ps贸w u偶ytkowych.
W ruchu psa nieraz dopiero zauwa偶y si臋 wady budowy. Pies ma 3 zasadnicze chody: krok, trucht (k艂us) i galop. W kroku pies nor颅malnie podnosi 艂apy na krzy偶, tj. np. lewa przednia, prawa tylna, prawa przednia i lewa tylna. W truchcie pies podnosi 艂apy na krzy偶 r贸wnocze艣nie. Galop za艣 jest posuwaniem si臋 skokami, w czasie kt贸rych wpierw odrywaj膮 si臋 od ziemi prawie r贸wnocze颅艣nie dwie 艂apy przednie, a si艂臋 pop臋dow膮 daje wyrzut n贸g tylnych, po czym pies l膮duje na przednich, odrywaj膮c bezzw艂ocznie tylne nogi od ziemi, podci膮ga je g艂臋boko pod tu艂贸w i odbijaj膮c si臋 na颅st臋pnie mo偶liwie daleko w prz贸d wyrzuca tu艂贸w ku przodowi.
Psy mo偶na podzieli膰 na typ k艂usaka, kt贸ry najcz臋艣ciej posuwa si臋 truchtem (np. owczarki niemieckie) i typ galopena (go艅czaki, charty). Bywaj膮 r贸wnie偶 pewne nienormalno艣ci w chodach i tak np. psy o bardzo szerokich frontach (bulldog, peki艅czyk) i odsta颅wionych 艂opatkach maj膮 charakterystyczny ch贸d 鈥瀟ocz膮cy".
Pewne rasy, np. bobtail, mops i niekt贸re kar艂y, miewaj膮 sk艂on颅no艣ci do tzw. inochodu, chodu z krocza albo wielb艂膮dziego, podno颅sz膮c w kroku i truchcie r贸wnocze艣nie dwie lewe lub dwie prawe ko艅czyny, przez co ch贸d ich jest ko艂ysz膮cy. Wreszcie, niekt贸re rasy (japo艅czyk, mops, charcik w艂oski) miewaj膮 ch贸d wysoki lub wyrzucaj膮 nogi na boki albo krzy偶uj膮 je, przez co ch贸d ich nabiera b膮d藕 to pewnej wymuszonej elegancji (charcik w艂oski), b膮d藕 te偶 staje si臋 groteskowy (mops).
Psy u偶ytkowe powinny mie膰 krok elastyczny, posuwisty i d艂ugi, 鈥o uzale偶nione jest od k膮ta ustawienia 艂opatki do ko艣ci ramienio颅wej, o czym bli偶ej przy omawianiu przednich ko艅czyn.
G艂owa. Tu r贸wnie偶 nale偶y przede wszystkim uwzgl臋dni膰 har颅moni臋 budowy i w艂a艣ciwy stosunek poszczeg贸lnych cz臋艣ci.
Nos. Ocenia si臋 jego wielko艣膰, kszta艂t i barw臋. U ps贸w s艂u偶bo颅wych 艣ledczych czy my艣liwskich organ w臋chowy winien by膰 szcze颅g贸lnie rozwini臋ty. Kszta艂t nosa mo偶e by膰 r贸偶ny. Grzbiet nosa mo偶e by膰 d艂ugi (chart) lub kr贸tki (mops), prosty lub nawet garbonosy albo wkl臋s艂y (bokser) ewentualnie wyra藕nie zadarty (kar艂owaty spaniel). Wyraz g艂owy psa zale偶y cz臋sto od tego czy nasada nosa pod oczyma jest wype艂niona czy te偶 w膮t艂a. Barwa nosa zawsze powinna by膰 zharmonizowana z barw膮 umaszczenia. U niekt贸rych ras, szczeg贸lnie luksusowych, wadliwa barwa nosa mo偶e wp艂yn膮膰 na dyskwalifikacj臋.
Policzki. Wp艂ywaj膮 one na og贸lny kszta艂t g艂owy. Nale偶y oceni膰 ich kszta艂t, profil, d艂ugo艣膰 i szeroko艣膰. Wargi mog膮 mie膰 r贸偶ny kszta艂t, by膰 delikatne, suche, 艣ci艣le przyleg艂e lub te偶 mi臋si颅ste, obwis艂e i pomarszczone.
Czaszka. Kszta艂t jej mo偶e by膰 bardzo r贸偶ny. D艂ugo艣膰 i sze颅roko艣膰 czaszki winna by膰 oceniana zar贸wno z g贸ry, jak i z boku. Mo偶e by膰 ona graniasta, okr膮g艂a, owalna lub 艂贸deczkowata, szero颅ka lub w膮ska u nasady albo te偶 miarowo si臋 zw臋偶aj膮ca.
Potylica mo偶e by膰 b膮d藕 to owalna, b膮d藕 te偶 p艂aska lub te偶 po颅siada du偶y guz, czy nawet grzebie艅 potyliczny. Wzd艂u偶 czaszki ci膮gnie si臋 mniej lub wi臋cej wyra藕na bruzda czo艂owa. Wreszcie kraw臋d藕 czo艂owa mo偶e by膰 bardzo ostro zarysowana, tworz膮c sto颅pie艅 od czo艂a do grzbietu nosa, lub te偶 mo偶e by膰 tej kraw臋dzi brak, tak 偶e grzbiet kufy przechodzi prawie w prostej linii w czo艂o i linia ta ci膮gnie si臋 dalej ku potylicy. Z kraw臋dzi膮 czo艂ow膮 艂膮czy si臋 zwykle mniejsza lub wi臋ksza wyrazisto艣膰 ko艣ci 艂uk贸w nadocz-nych, kt贸re odgraniczaj膮 oko z g贸ry, tak jak z do艂u chroni je ko艣膰 policzkowa.
Czaszka psa ma nast臋puj膮ce ko艣ci zasadnicze: ko艣膰 potyliczn膮 stanowi膮c膮 podstaw臋 czaszki, kt贸ra k艂ykciem wspiera si臋 na pierwszym kr臋gu szyjnym. Miewa ona u niekt贸rych ras wyra藕ny guz potyliczny lub kostn膮 naro艣l grzebieniast膮. Przed potylic膮 umiejscowione jest ciemi臋, kt贸rego wysklepie-nie stanowi pokryw臋 puszki m贸zgowej; z bok贸w przechodzi ona w skronie, tj. p艂aszczyzn臋 za oczami. Przedni膮 pokryw臋 puszki m贸zgowej stanowi czo艂o, kt贸re 艂膮czy si臋 z ma艂膮 k. 艂zow膮 zamykaj膮c膮 od przodu oczod贸艂. Od do艂u oczod贸艂 odgraniczony jest ko艣ci膮 jarzmow膮 osadzon膮 tylnym ko艅cem na dole ko艣ci ciemieniowej, a kt贸rej przedni koniec wrasta w g贸rn膮 szcz臋k臋. Drug膮 niejako komor臋 przed czaszk膮 tworzy g贸rna szcz臋ka. Ko艣膰 czo艂owa 艂膮czy si臋 z g贸rn膮 szcz臋k膮 tworz膮c膮 pokryw臋 g贸rnej szcz臋ki. Dach komory nosowej tworzy ko艣膰 nosowa. Dno komory nosowej za艣 tworzy ko艣膰 mi臋dzyszcz臋ko-wa. Jama nosowa przegrodzona jest w pionie przez cz臋艣膰 艂uskowat膮 k. skro颅niowej. Od pojemno艣ci komory nosowej w du偶ej mierze zale偶y w臋ch psa. Ten opis anatomii szkieletu czaszki nie jest oczywi艣cie wyczerpuj膮cy i ogra颅nicza si臋 do tych p艂aszczyzn, kt贸re maj膮 decyduj膮ce znaczenie dla kszta艂tu g艂owy psa. Nie ma drugiego zwierz臋cia, kt贸re by w jednym gatunku wy颅kazywa艂o tak r贸偶ne kszta艂ty czaszki, jak np. chart w por贸wnaniu z bull-dogiem.
Szcz臋ka. U ps贸w u偶ytkowych 偶膮da si臋 szcz臋k silnych raczej prostych, z uz臋bieniem 艣ci艣le na siebie zachodz膮cym. Szcz臋ki mog膮 by膰 bardzo d艂ugie (chart) b膮d藕 te偶 kr贸tkie (peki艅czyk). Uk艂ad ramion szcz臋ki mo偶e by膰 w g贸rnym rzucie r贸偶ny czy to przypomi颅naj膮cy V, czy te偶 graniasty prawie U, czy te偶 prawie okr膮g艂y Szcz臋ki mog膮 ze sob膮 艣ci艣le korespondowa膰, tak by uz臋bienie na siebie zachodzi艂o lub te偶 mog膮 by膰 r贸偶nej d艂ugo艣ci.
Znaczne skr贸cenie 偶uchwy (tzw. dolnej szcz臋ki) jest zawsze po颅wa偶n膮 wad膮. Normalna jest taka budowa, by siekacze na siebie zachodzi艂y lub by g贸rne kry艂y dolne, a k艂y 偶uchwy zachodzi艂y przed k艂y szcz臋ki.
Z臋by. U ras u偶ytkowych 偶膮da si臋 tzw. zgryzu 鈥瀗o偶ycowego", tzn. by siekacze dolnej szcz臋ki zachodzi艂y tak, aby ich frontowa 艣ciana opiera艂a si臋 lekko o tyln膮 艣cian臋 g贸rnych siekaczy. O zgry颅zie 鈥瀔leszczowym" m贸wimy wtedy, gdy siekacze s膮 tak ustawione, 偶e ich przednie 艣cianki stanowi膮 niejako przed艂u偶enie jednej p艂a颅szczyzny. U niekt贸rych ras kr贸tkog艂owych dopuszczalny, a nawet typowy jest przodogryz (tzn. dolne siekacze wychodz膮 znacznie przed siekacze g贸rne). 呕uchwa mo偶e te偶 by膰 znacznie wygi臋ta, tak 偶e zachodzi przed cofni臋t膮 g贸rn膮 szcz臋k臋. Ods艂oni臋cie z臋b贸w dol颅nych jest zawsze wad膮.
Uz臋bienie ps贸w sk艂ada si臋 w m艂odo艣ci (mleczne z臋by) z 32, a psa doros艂ego z 42 z臋b贸w (sta艂ych).
Mleczne uz臋bienie sk艂ada si臋 z 12-tu siekaczy, 4 k艂贸w i 16 przed-trzonowc贸w. Z臋by mleczne pies kolejno traci, a na ich miejsce wy颅rastaj膮 z臋by w艂a艣ciwe. Ponadto wyrastaj膮 u g贸ry 4 i u do艂u 6 z臋颅b贸w trzonowych.
Tak wi臋c ostatecznie pies posiada z臋by wed艂ug nast臋puj膮cego wzoru. Szczeni臋 rodzi si臋 bezz臋bne, w czwartym tygodniu wykluwaj膮 si臋 k艂y i zaraz po nich lub r贸wnocze艣nie do 6 tygodnia siekacze, w czasie od 3鈥6 tygodnia pojawiaj膮 si臋 z臋by przedtrzonowe.
W艂a艣ciwe z臋by pojawiaj膮 si臋: mi臋dzy drugim a pi膮tym miesi膮颅cem siekacze, mi臋dzy czwartym a sz贸stym miesi膮cem k艂y, a mi臋dzy pi膮tym a dziewi膮tym miesi膮cem z臋by trzonowe w komplecie.
Je偶eli pies jest zdr贸w i dobrze od偶ywiony, to z膮bkowanie odby颅wa si臋 prawid艂owo. Gdy w z膮bkowaniu nast臋puj膮 zaburzenia po偶膮颅dana jest rada lekarza weterynaryjnego.
Opisane uz臋bienie jest normalne, bywaj膮 jednak odchylenia, szczeg贸lnie u ps贸w kar艂owatych i kr贸tkog艂owych. Z臋by psa powin颅ny by膰 silne, zdrowe i bia艂e. Oczywi艣cie z wiekiem z臋by 偶贸艂kn膮 i psuj膮 si臋, lecz przedwczesne wady uz臋bienia, jak pr贸chnica, brak glazury i inne wady, o ile nie s膮 wynikiem uraz贸w mechanicznych, winny, szczeg贸lnie u ps贸w u偶ytkowych, powodowa膰 dyskwalifika颅cj臋 lub co najmniej budzi膰 powa偶ne zastrze偶enia, bo wady takie bywaj膮 dziedziczne. W wieku 4 do 5 lat normalne szpiczaste po颅wierzchnie siekaczy i z臋b贸w trzonowych t臋piej膮 i daje to og贸ln膮, lecz niezbyt pewn膮 wskaz贸wk臋 co do wieku psa.
Oko psa mo偶e mie膰 r贸偶ny kszta艂t, osadzenie, wyraz i barw臋, U r贸偶nych ras odr贸偶nia si臋 oko okr膮g艂e, pod艂u偶ne, uko艣ne, du偶e lub ma艂e, wypuk艂e lub g艂臋boko osadzone, blisko lub szeroko roz颅stawione. Charakterystycznym jest r贸wnie偶 wyraz oczu. Trudno to wyrazi膰 w opisie, lecz znawca danej rasy zauwa偶y od razu wy颅raz uczu nietypowy, b臋d膮cy nieraz jedyn膮 wskaz贸wk膮, 偶e ocenia颅ny okaz nie jest psem pewnego pochodzenia. R贸wnie偶 z wyrazu oczu mo偶na wyci膮ga膰 wnioski o inteligencji i charakterze psa. T臋颅py wyraz oczu zawsze jest wad膮.
Barwa oka powinna harmonizowa膰 z ma艣ci膮 psa i odpowiada膰 wzorcowi. R贸wnie偶 pigmentacja oprawy powinna by膰 oceniana.
Powieki mog膮 by膰 przyleg艂e lub lu藕ne, a nawet obwis艂e, pokazuj膮ce spoj贸wk臋, czy te偶 trzeci膮 powiek臋. Obwis艂e powieki z regu艂y s膮 wad膮 i 艂膮cz膮 si臋 cz臋sto z zapaleniem spoj贸wek, kt贸re nara偶one s膮 na zapr贸szenie. R贸wnie偶 oczy 艂zawi膮ce wskazuj膮 na niedro偶no艣膰 przewod贸w 艂zowych.
Uszy. R贸wnie偶 bywaj膮 r贸偶nej wielko艣ci i kszta艂t贸w. Ucho mo颅偶e by膰 stoj膮ce, wisz膮ce i p贸艂stoj膮ce. Stoj膮ce mo偶e by膰 szpiczaste (szpic) lub tulipanowe (bulldog francuski). Stoj膮ce z ko艅cami za颅艂amanymi (collie), p贸艂stoj膮ce, w po艂owie za艂amane w kszta艂cie V (foksterrier), p贸艂stoj膮ce za艂amane ku ty艂owi (chart, bulldog an颅gielski).
Ucho wisz膮ce mo偶e by膰 du偶e lub ma艂e z ko艅cami szpiczastymi lub okr膮g艂ymi, pod艂u偶ne, okr膮g艂e, szerokie lub w膮skie u nasady. Osadzone mo偶e by膰 wysoko lub nisko, bardziej ku przodowi lub na bokach, albo te偶 daleko ku ty艂owi. Sama ma艂偶owina mo偶e by膰 gruba lub delikatna i wiotka, obficie lub ma艂o ow艂osiona. Ucho mo偶e by膰 przyci臋te, je偶eli tak przewiduje wzorzec, i w贸wczas oce颅nia si臋 te偶 spos贸b ci臋cia. Przy uszach obwis艂ych nale偶y ocenia膰 ich d艂ugo艣膰 i spos贸b opadania, czy np. ucho nie ma tendencji do zwijania si臋. U niekt贸rych ras odgrywaj膮 rol臋 te偶, tzw. fr臋dzle na uszach, tj. uw艂osienie d艂u偶sze ni偶 sama ma艂偶owina.
Szyja. Sk艂ada si臋 z 7 kr臋g贸w, z kt贸rych pierwszy 鈥 atlas d藕wiga g艂ow臋, a ostatni 艂膮czy si臋 mi臋dzy 艂opatkami z pierwszym kr臋giem grzbietowym w klatce piersiowej. Szyja mo偶e by膰 r贸偶nie noszona 鈥 prawie poziomo (posokowce), umiarkowanie wzniesiona (owcza颅rek), wysoko noszona (bokser) zadarta z wysoko osadzon膮 g艂ow膮 (japo艅czyk), mo偶e by膰 prawie prosta lub wygi臋ta 鈥 gruba (bull颅dog), umiarkowana i cienka.
Brak muskulatury i wiotkie mi臋艣nie karku lub szyi s膮 zawsze wad膮, a psa u偶ytkowego mog膮 dyskwalifikowa膰, bo uniemo偶liwiaj膮 mu aport ci臋偶szej zwierzyny, a zawsze 艣wiadcz膮 o s艂abej budowie. Sk贸ra szyi mo偶e by膰 艣ci艣le przyleg艂a lub bardzo obfita, tworz膮ca fa艂dy i podgardle (bloodhound), u niekt贸rych ras wymagana jest kryza wzgl臋dnie grzywa.
Przednie ko艅czyny. Na ko艣ciec przednich n贸g sk艂ada si臋: 艂opatka, ko艣膰 ramienna (rami臋), podrami臋 (ko艣膰 promieniowa i 艂okciowa), ko艣ci nadgarstka (p臋cina), cztery ko艣ci 艣r贸dr臋cza i cztery palce z pazurami.
艁opatka i jej osadzenie ma decyduj膮ce znaczenie u ps贸w u偶ytkowych. Nale偶y sobie przede wszystkim u艣wiadomi膰, 偶e to ca widzimy normalnie jako 艂opatk臋, kryje w sobie zar贸wno 艂opatk臋 w艂a艣ciw膮, jak i rami臋. 艁opatka powinna by膰 d艂uga i uko艣nie usta颅wiona na klatce piersiowej.
Szczyty 艂opatek tworz膮 najwy偶szy punkt tu艂owia 鈥 k艂膮b i tam. te偶 mierzy si臋 wzrost psa. Linia od k艂臋bu ku stawowi barkowemu (staw mi臋dzy 艂opatk膮 i ko艣ci膮 ramienn膮) powinna w przed艂u偶eniu w stosunku do ziemi tworzy膰 k膮t 45掳. Taka jest w艂a艣ciwa proporcja u owczarka, kt贸rego mo偶na uzna膰 za psa najharmonijniej zbudo颅wanego.
Ko艣膰 ramienna powinna by膰 ustawiona do 艂opatki pod k膮tem 90掳. Przy tej proporcji pies ma w k艂usie najd艂u偶szy krok, bo przedrami臋 wyrzucane naprz贸d trafia na lini臋 przed艂u偶enia ra颅mienia. Przy takim ustawieniu 艂opatki i ramienia pies ma te偶 w艂a颅艣ciwy front z piersi膮 w miar臋 wystaj膮c膮 przed lini臋 podramienia. Je偶eli 艂opatka ustawiona jest bardziej stromo, to k膮t mi臋dzy 艂o颅patk膮 a ramieniem r贸wnie偶 odpowiednio powi臋ksza si臋, tak 偶e w konsekwencji k膮t wyrzutu i tym samym d艂ugo艣膰 kroku zmniej颅sza si臋. Poza tym przy stromej 艂opatce przednia cz臋艣膰 piersi jest cofni臋ta.
Innym b艂臋dem budowy psa s艂u偶bowego jest 艂opatka zbyt ku przodowi wysuni臋ta, kt贸ra jest typowa dla bulldoga i innych ps贸w kr臋pych o masywnym froncie, lecz chodach niezdarnych, zwi膮za颅nych, tocz膮cych. U艂o偶enie 艂opatek u r贸偶nych ras jest r贸偶ne, lecz przede wszystkim u ps贸w u偶ytkowych nale偶y uwa偶nie bada膰 w艂a颅艣ciwe osadzenie i k膮t 艂opatki do ramienia. Poza k膮tem 艂opatki na颅le偶y r贸wnie偶 zwr贸ci膰 uwag臋 na jej osadzenie w stosunku do klatki piersiowej. U wszystkich ps贸w u偶ytkowych powinna ona by膰 艣ci颅艣le przylegaj膮ca, silnie zwi膮zana. Lu藕na 艂opatka jest wadliwa i wp艂ywa ujemnie na chody psa.
Grubo艣膰 艂opatki jest r贸偶na u r贸偶nych ras, zale偶nie od tego czy pies jest typu d艂ugoczy kr贸tkomi臋艣niowca. R贸偶na jest r贸w颅nie偶 d艂ugo艣膰 ko艣ci ramiennej. Przy lu藕no ustawionej 艂opatce, 艂okcie psa s膮 odstaj膮ce, co z regu艂y jest powa偶n膮 wad膮 u psa u偶ytkowego. U niekt贸rych ras jednak jest cech膮 typow膮, np. u peki艅czyka.
Ko艣ci podramienia (promieniowa i 艂okciowa) powinny by膰 proste, prawie u wszystkich ras. Wszelkie krzywizny tych ko艣ci s膮 wad膮 i wskazuj膮 na przebyt膮 w m艂odo艣ci krzywic臋. Nawet przy szerokiej piersi i odstawionych przez to 艂okciach, jak np. u bulldoga, ko艣ci podramienia powinny by膰 proste, a tylko silna muskulatura uwy颅puklona na boki stwarza optyczne z艂udzenie krzywizny n贸g.
Nale偶y oceni膰 zar贸wno ko艣ci, jak i umi臋艣nienie podramienia oraz wi膮zanie stawu 艂okciowego i nadgarstkowego, jak r贸wnie偶 k膮t nachylenia podramienia do pionu.
Zale偶nie od rasy podrami臋 ustawione jest b膮d藕 to pionowo lub jest nieznacznie nachylone ku ty艂owi. Cofni臋cie natomiast p臋ciny poza lini臋 stawu 艂okciowego jest zawsze wadliwe.
Staw nadgarstkowy sk艂ada si臋 z kilku ko艣ci. Staw ten, zale偶nie od rasy, jest ustawiony b膮d藕 to pionowo do ziemi, b膮d藕 te偶 tworzy z ni膮 k膮t mniej lub wi臋cej rozwarty. Zbyt ostry k膮t jest wadliwy, bo wskazuje na mi臋kkie wi膮zad艂a stawowe.
Stopa sk艂ada si臋 z palc贸w mniej lub wi臋cej wysklepionych i poduszek pod palcami. Kszta艂t stopy mo偶e by膰 okr膮g艂y (koci), owalny lub pod艂u偶ny (zaj臋czy). Ten ostatni tylko u nielicznych ras jest dopuszczalny. Palce mog膮 by膰 mniej lub wi臋cej zwarte lub lu藕ne. Stopa jest bardziej lu藕na, o ile pies wychowany jest na gle颅bie piaszczystej lub bagnistej.
Mi臋dzy palcami bywaj膮 艂膮cz膮ce je b艂ony. Stopa sama mo偶e by膰 du偶a lub ma艂a, palce silne lub delikatne. Uw艂osienie stopy i prze颅strzeni mi臋dzy palcami jest czasem cech膮 charakterystyczn膮 danej rasy (np. chart afga艅ski). Szczeg贸lnie u ps贸w u偶ytkowych nale偶y zwraca膰 uwag臋 na stan pazur贸w i poduszek, czasem te偶 na ich barw臋. U niekt贸rych ras nale偶y zwr贸ci膰 uwag臋 na ow艂osienie n贸g, kt贸re tworzy kosmyki na tylnych krajach n贸g (fr臋dzle, ko艣my, pi贸ra lub te偶 tzw. majtki wzgl. portki).
Patrz膮c na psa z przodu nale偶y oceni膰 postaw臋 przednich ko艅颅czyn, kt贸re z regu艂y winny sta膰 pionowo r贸wnolegle do siebie. Wadliwe wskutek z艂ego osadzenia w 艂opatce jest ustawienie n贸g zbie偶ne ku do艂owi lub te偶 wykr臋cenie w stawie 艂okciowym albo nadgarstkowym. Jedynie u nielicznych ras, jak np. u jamnika jest dopuszczalne wygi臋cie w stawie nadgarstkowym (p臋cina), przez co stopy s膮 nieco na zewn膮trz skierowane.
Tu艂贸w. K艂膮b. Za siedmioma kr臋gami szyjnymi nast臋puje 13 kr臋g贸w piersiowych, kt贸rych id膮ce ku g贸rze wyrostki kolczyste tworz膮 w miejscu najbardziej wzniesionym, tj. nad 艂opatkami k艂膮b. Zale偶nie od rasy k艂膮b bywa wysoki i w膮ski lub te偶 szeroki.
Klatka piersiowa (ogl膮dana z przodu) bywa w膮ska (chart), normalna (owczarek) lub bardzo szeroka (bulldog) i r贸偶nie te偶 bywa umi臋艣niona. Front piersi wysuni臋ty jest mniej lub wi臋cej ku przodowi, zale偶nie od nachylenia 艂opatki, o czym wspomnia艂em przy opisie 艂opatki.
呕ebra bywaj膮 p艂askie lub okr膮g艂e, mniej lub wi臋cej wy skle颅pione tworz膮c klatk臋 piersiow膮 p艂ask膮 lub beczkowat膮. Klatka piersiowa np. u charta ma kszta艂t karpiowaty, tj. z frontu jest sto颅sunkowo w膮ska i niezbyt g艂臋boka, by zosta艂a wolna przestrze艅 dla akcji 艂opatek. Nast臋pnie pog艂臋bia si臋 ona znacznie, rozszerzaj膮c si臋 w miar臋, by stworzy膰 du偶膮 przestrze艅 dla p艂uc i serca. 呕ebra w艂a艣ciwe w liczbie dziewi臋ciu par po艂膮czone s膮 mostkiem, za nimi za艣 znajduj膮 si臋 cztery pary 偶eber rzekomych.
U ps贸w u偶ytkowych nale偶y zwr贸ci膰 szczeg贸ln膮 uwag臋 na g艂臋bo颅ko艣膰 klatki piersiowej, od czego zale偶y jej pojemno艣膰, a tym samym wytrwa艂o艣膰 psa w biegach. W艂a艣ciw膮 g艂臋boko艣膰 klatki piersiowej ma pies wtedy, gdy mostek przebiega na wysoko艣ci stawu 艂okcio颅wego lub nieco poni偶ej.
Je偶eli klatka piersiowa nie dochodzi do 艂okcia, m贸wimy o piersi p艂ytkiej.
Kr臋gi l臋d藕wiowe, krzy偶owe i ogonowe. Za kr臋颅gami piersiowymi nast臋puje siedem kr臋g贸w l臋d藕wiowych, za nimi cztery kr臋gi krzy偶owe 艂膮cz膮ce si臋 z miednic膮 i kilka do kilkunastu lub nawet dwudziestu paru kr臋g贸w ogonowych.
Grzbiet bywa prosty lub mniej lub wi臋cej wygi臋ty (karpio-waty) wzgl臋dnie miarowo opadaj膮cy ku ty艂owi. Grzbiet zapadni臋ty jest zawsze wielk膮 wad膮, bo wskazuje na s艂abe jego umi臋艣nienie lub przebyt膮 krzywic臋. Pies taki ani nie ma zdolno艣ci do bieg贸w, ani nie mo偶e by膰 dobrym aporterem.
Wi臋kszo艣膰 ras ma grzbiet prosty lub lekko opad艂y ku ty艂owi, tyl颅ko nieliczne (bulldog, peki艅czyk) maj膮 przednie ko艅czyny bardzo szeroko rozstawione i przez to prz贸d nieco ni偶szy od ty艂u. Zawsze nale偶y zwraca膰 uwag臋 na umi臋艣nienie i zwi膮zanie grzbietu.
Grzbiet przechodzi w krzy偶 i dalej w ogon, przy czym i tu by颅waj膮 r贸偶ne uk艂ady. Z regu艂y u ps贸w u偶ytkowych krzy偶 powinien by膰 szeroki i prosty lub 艂agodnie opadaj膮cy ku ty艂owi. Nieliczne rasy (bulldog) maj膮 krzy偶ow膮 parti臋 w膮sk膮 w stosunku do frontu.
Z grzbietem 艂膮cz膮 si臋 s艂abizna i brzuch, kt贸ry z regu艂y jest umiarkowanie podci膮gni臋ty, a tylko u ps贸w galopuj膮cych wy颅trwale i szybko jest on znacznie podci膮gni臋ty, by pozostawi膰 prze颅strze艅 dla akcji tylnych ko艅czyn.
Przy ocenie psa nale偶y szczeg贸ln膮 uwag臋 zwr贸ci膰 na w艂a艣ciw膮 proporcj臋 tu艂owia. Grzbiet za d艂ugi lub zapadni臋ty jak r贸wnie偶 艣ci臋ty i garbaty s膮 wadami wp艂ywaj膮cymi zar贸wno na u偶yteczno艣膰, jak i na wygl膮d psa.
Ty艂. Przy ocenie tylnych ko艅czyn nale偶y zwr贸ci膰 uwag臋 na k膮t nachylenia ko艣ci udowej do miednicy (90鈥100掳 lub wi臋cej), sze颅roko艣膰 miednicy i jej wysklepienie oraz umi臋艣nienie bioder.
Ko艣膰 udowa jest nieco wychylona z pionu ku przodowi. Ko艣膰 udowa 艂膮czy si臋 z podudziem stawem kolanowym (pod k膮tem 120掳 lub wi臋cej).
Podudzie sk艂ada si臋 z dw贸ch ko艣ci: piszczelowej i strza艂ko颅wej. Umi臋艣nienie uda i podudzia jest zale偶ne od rasy i dlatego musi by膰 ocenione pod k膮tem zgodno艣ci ze wzorcem i typem psa. Podudzie jest z regu艂y wychylone do艣膰 silnie ku ty艂owi.
Staw skokowy (st臋p) stanowi podstaw臋 stopy i sk艂ada si臋 z siedmiu kr贸tkich ko艣ci u艂o偶onych w trzech rz臋dach. Dalej id膮 cztery ko艣ci 艣r贸dstopia i ko艣ci czterech palc贸w. Palec pi膮ty jest w zaniku. Ten pi膮ty palec bywa nawet podw贸jny (ostroga) i nale偶y go u ps贸w u偶ytkowych usuwa膰 wkr贸tce po urodzeniu, bowiem bywa on cz臋sto wy艂amywany lub kaleczy psa przy chodzeniu i po颅woduje szerokie stawianie n贸g.
Proporcja i ustawienie tylnych ko艅czyn. W艂a艣ciwe proporcje tyl颅nej nogi psa daj膮 mu w艂a艣ciw膮 si艂臋 pop臋dow膮 w ruchu, co u psa u偶ytkowego odgrywa du偶膮 rol臋. Tylna noga winna by膰 w miar臋 wysuni臋ta ku ty艂owi. Stroma postawa powoduje ma艂膮 si艂臋 wyrzutu. Nadmierne wysuni臋cie n贸g ku ty艂owi pozbawia psa r贸wnowagi i jest r贸wnie偶 wad膮. Oczywi艣cie u r贸偶nych ras stosunek ten jest r贸偶ny. Oceniaj膮c ty艂 psa nale偶y uwa偶nie zbada膰 postaw臋 jego ko艅颅czyn, a w szczeg贸lno艣ci odcinka od stawu skokowego. Ko艅czyny obserwowane z ty艂u powinny by膰 ustawione pionowo i r贸wnolegle do siebie. Wszelkie wychylenia zar贸wno na zewn膮trz, jak i na wewn膮trz wskazuj膮 na wadliwe stawy, a u ps贸w u偶ytkowych ogra颅niczaj膮 ich warto艣膰 u偶ytkow膮. Stopy tylne s膮 z regu艂y nieco d艂u偶sze od przednich.
Ogon. Mo偶e on by膰 r贸偶nie osadzony i noszony. Osadzenie wysokie (mops) lub niskie (spaniel) wp艂ywa te偶 na jego noszenie. Ilo艣膰 kr臋颅g贸w ogonowych jest zmienn膮 u r贸偶nych ras, a nawet w obr臋bie tej samej rasy. Bywaj膮 rasy, kt贸re z natury s膮 bezogoniaste lub kr贸tkoogoniaste. Ogon bywa prosty lub zakr臋cony, a nawet kor-koci膮gowaty lub z艂amany (bulldog).
Noszenie ogona jest typow膮 cech膮 wielu ras i jakkolwiek ma mniejsze znaczenie u偶ytkowe, to jednak w hodowli przywi膮zuje si臋 du偶膮 wag臋 do prawid艂owego wygl膮du i noszenia ogona, a tak偶e jego ow艂osienia.
Przy tej okazji wspomnie膰 nale偶y, 偶e cz臋sto ogony s膮 zbyt kr贸tko ucinane. Ogon, je偶eli jest ucinany (opr贸cz ras bezogoniastych), wi颅nien by膰 tak d艂ugi, by opuszczony co najmniej pokrywa艂 odbyt i u suk srom, a u ps贸w doros艂ych ras 艣rednich i du偶ych, by艂 na tyle d艂ugi, by mie艣ci艂 si臋 w d艂oni doros艂ego m臋偶czyzny. Przy ocenie ogona nale偶y obserwowa膰 go zar贸wno w spokoju, jak i w ruchu.
Szata. R贸wnie偶 r贸偶nolita w ma艣ci jak i w uw艂osieniu i jako艣ci sk贸ry bywa szata psa. Typy uw艂osienia nie zawsze wyst臋puj膮 wy颅ra藕nie i cz臋stokro膰 uw艂osienie danego osobnika jest niezdecydo颅wane. U ras starych, kt贸rymi sportowa kynologia zajmuje si臋 daw颅niej, zwykle ju偶 wyr贸wnano szat臋 psa. U ras m艂odych cz臋sto jeszcze s膮 wahania do艣膰 znaczne, a np. u owczarka niemieckiego wahania te nie wp艂ywaj膮 na ocen臋, o ile tylko szata jest prak颅tyczna.
Zasadniczo futro psa w stanie dzikim, podobnie zreszt膮 jak wszystkich canid贸w, jest podw贸jne i sk艂ada si臋 z mniej lub wi臋cej d艂ugiej czy twardej pokrywy i mi臋kkiego g臋stego podszycia. Z grubsza nale偶a艂oby odr贸偶ni膰 dwa typy uw艂osienia: prostow艂ose i szorstkow艂ose z pododmianami, a w szczeg贸lno艣ci: kosmaty, w艂a颅艣ciwy szorstki, we艂nisty i jedwabisty.
W艂os prosty jest w zasadzie naturaln膮 sier艣ci膮 psa i w dzikim stanie tylko taki w艂os u canid贸w wyst臋puje.
W艂os prosty podzieli膰 mo偶na by na trzy rodzaje, tj. kr贸tki, twardy i d艂ugi. Zdaj臋 sobie spraw臋, 偶e nomenklatura ta nie oddaje tego, co nale偶a艂oby wyrazi膰 w jednym s艂owie dla okre艣lenia szaty psa, lecz niestety brak w polskim s艂ownictwie odpowiednich okre颅艣le艅, a duchowi j臋zyka sprzeciwia si臋 tworzenie wielocz艂onowych przymiotnik贸w, jak to przyj臋te jest w j臋zyku niemieckim. Z kolei zajm臋 si臋 bli偶ej opisem ka偶dego z tych poj臋膰.
W艂os kr贸tki. W艂os kr贸tki wyst臋puje u ps贸w o sier艣ci kr贸t颅kiej, po艂yskuj膮cej z minimalnym podszyciem lub bez podszycia. Podbrzusze i wewn臋trzna strona uda bywaj膮 czasem prawie go艂e. Szata taka u ras u偶ytkowych jest niepo偶膮dana, bo nie daje ochrony przed zmianami temperatury, ani te偶 przed sitowiem, ostr膮 traw膮 itp. Tolerowana mo偶e by膰 tylko u ps贸w pokojowych, u kt贸rych jest nawet zalet膮, bo psa takiego mo偶na 艂atwo utrzyma膰 w czysto艣ci i szczotk膮 lub irch膮 doprowadzi膰 do po艂ysku. Sier艣膰 tak膮 maj膮 charciki w艂oskie, kar艂owate pinczery i miewaj膮 r贸wnie偶 jamniki w gniazdach nie my艣liwskich (lecz 鈥 u jamnika poluj膮cego prze颅sadnie delikatna sier艣膰 jest raczej wad膮).
W艂os twardy. Szata taka jest najkorzystniejsza dla wszyst颅kich ps贸w u偶ytkowych i domowych, bo 艂膮czy zalety dobrej ochrony z 艂atwo艣ci膮 utrzymania jej w czysto艣ci. Jest ona najbardziej zbli颅偶ona do naturalnego futra canid贸w.
Pokrywa (w艂os wierzchni) prosta, naturalnie u艂o偶ona, twarda, elastyczna o r贸偶nej d艂ugo艣ci u r贸偶nych ras, a nawet u r贸偶nych osobnik贸w tej samej rasy. W艂os pokrywy z regu艂y 艣ci艣le przylega i uk艂ada si臋 wzd艂u偶 cia艂a, czasem jest odstaj膮cy (np. szpic), lecz nigdy kosmaty, we艂nisty lub naje偶ony pod w艂os. Cz臋sto tworzy 鈥瀢icherki" za uszami albo grzyw臋. W艂os na masce, uszach i sto颅pach zwykle kr贸tki. D艂ugo艣膰 r贸偶na (np. bernard kr贸tkow艂osy, rottweiler, owczarek niemiecki i szpic).
Przy tym typie ow艂osienia przy w艂osie d艂u偶szym ogon zwykle puszysto uw艂osiony, podobny do kity lisa lub chwostu wilka, nie ma natomiast zwykle 鈥瀙i贸r" wzgl. 鈥瀎r臋dzli" lub 鈥瀖ajtek" czy 鈥瀙ortek" na nogach. W艂os twardy, a kr贸tki zwykle na spodzie ogo颅na bywa nieco d艂u偶szy tworz膮c tzw. szczotk臋 (posokowiec). Pod tward膮 z regu艂y g艂adk膮 i b艂yszcz膮c膮, czasem te偶 matow膮 pokryw膮 jest podszycie g臋ste, mi臋kkie, zwarte, zwykle szarawe lub br膮zo颅wawe, stonowane z pokryw膮, czasem czarne lub bia艂e, gdy pokry颅wa jest tej ma艣ci.
W艂os d艂ugi. D艂ugow艂os膮 zwiemy szat臋 u psa, gdy w艂os jest nie tylko d艂ugi, lecz tak偶e mi臋kki, zwykle z do艣膰 lu藕nym podszy颅ciem. W艂osy pokrywy s膮 mniej twarde i proste, czasem z lekk膮 ten颅dencj膮 do falowania, na masce i stopach zwykle kr贸tkie i delikat颅niejsze. Tworz膮 zazwyczaj grzyw臋 i na nogach i ogonie fr臋dzle wzgl臋dnie pi贸ra (bernard d艂ugow艂osy, collie d艂ugow艂osy, peki艅颅czyk).
O ile w艂os prosty w omawianych formach jest raczej (pr贸cz kr贸t颅kiego) naturaln膮 szat膮 psa, o tyle inne typy uw艂osienia s膮 zmia颅nami powsta艂ymi w nast臋pstwie sztucznego doboru hodowlanego. W艂os prosty bez wzgl臋du na to czy jest d艂ugi, czy kr贸tki w hodowli i krzy偶owaniu daje formy po艣rednie. Natomiast przy skrzy偶owa颅niach w艂osa prostego z r贸偶nymi formami uw艂osienia szorstkiego powstaj膮 typy zar贸wno mieszane, jak i rozszczepienie. W praktyce cz臋stokro膰 poszczeg贸lne okazy stoj膮 na pograniczu wy偶ej opisanych grup.
Odmiany sier艣ci. Sier艣膰 nienaturalna wyst臋puje zasadniczo w czterech odmianach: kosmata, szorstka, we艂nista i jedwabista.
Wszystkie te odmiany, a w szczeg贸lno艣ci pierwsze trzy, odr贸偶颅niaj膮 si臋 tym, 偶e poszczeg贸lne w艂osy nie rosn膮 wzd艂u偶 cia艂a i nie przylegaj膮 do niego, lecz porost jest r贸偶nokierunkowy i szorstki, a nie g艂adki i l艣ni膮cy.
Kosmaty w艂os. Pokrywa jest d艂uga, szorstka, uk艂adaj膮ca si臋 r贸偶nokierunkowo ze sk艂onno艣ci膮 do tworzenia si臋 rozdzia艂ka na czaszce i wzd艂u偶 grzbietu, a poza tym do filcowania (np. komondor, owczarek rosyjski, bobtail, pumi, puli).
Szorstki w艂os. Pokrywa jest z w艂os贸w 艣redniej d艂ugo艣ci, szorstka w dotyku, mniej lub wi臋cej stercz膮ca. W艂os szorstki cz臋颅sto tworzy brod臋 i brwi nad oczyma.
Celem hodowli powinien by膰 w艂os twardy, szorstki, zwarty, z g臋颅stym 艣cis艂ym podszyciem (airedale-terrier, szkocki terrier, brodacz monachijski i wy偶e艂 szorstkow艂osy).
Wadliwy jest w艂os jedwabisty, niezwarty, przez kt贸ry prze颅艣wieca sk贸ra z braku 艣cis艂ego podszycia.
We艂nisty w艂os. Nie ma tu wyra藕nego rozgraniczenia mi臋颅dzy pokryw膮 i podszyciem. Futro jest jednolite, raczej szorstko-twarde w dotyku, z naturaln膮 sk艂onno艣ci膮 do tworzenia lok贸w, przypomina we艂n臋 owcz膮 i ma sk艂onno艣膰 do filcowania (np pudel, irish water spaniel). W艂os we艂nisty oraz kosmaty s膮 formami po颅krewnymi i trudno nieraz zakwalifikowa膰 danego osobnika, bo颅wiem u niekt贸rych ras (komondor, owczarek staroniemiecki) wy颅st臋puj膮 typy po艣rednie raz do tej, raz do tamtej grupy zbli偶one.
Jedwabisty w艂os. Jest to r贸wnie偶 forma powsta艂a w wy颅niku sztucznej selekcji i dowodzi raczej zwyrodnienia psiej szaty.
W艂os jedwabisty jest 艣redni lub d艂ugi, raczej niezwarty, cz臋sto ze s艂abym podszyciem lub bez niego, o jedwabistym po艂ysku ze sk艂on颅no艣ci膮 do tworzenia fal i lok贸w. Szata taka jest dopuszczalna tylko u piesk贸w luksusowych, bowiem nie daje ochrony psu przed de颅szczem wskutek lu藕nego lub brakuj膮cego podszycia. U ras takich ceniony jest w艂os jak najd艂u偶szy, delikatny, l艣ni膮cy (np. bolo艅czyk, kar艂owaty spaniel).
Sk贸ra. Oceniaj膮c szat臋 psa nale偶y zwr贸ci膰 uwag臋 na sk贸r臋, kt贸ra mo偶e by膰 艣ci艣le przylegaj膮ca, jak np. u foksterriera, dober颅mana, lub te偶 obfita, lu藕na z podgardlem i fa艂dami (bloodhound, bulldog), i to co u jednej rasy jest cech膮 wymagan膮, u innej mo偶e wp艂yn膮膰 na dyskwalifikacj臋. R贸wnie偶 nale偶y zwr贸ci膰 uwag臋 na pigmentacj臋 sk贸ry, kt贸ra powinna harmonizowa膰 z szat膮 psa, po颅dobnie jak barwa pazur贸w.
Ma艣膰 psa. U ras u偶ytkowych ma艣膰 w zasadzie odgrywa rol臋 pod颅rz臋dn膮 i niekt贸re wzorce nie przywi膮zuj膮 do niej wagi. Inne za艣 podaj膮 tu 艣cis艂e i rygorystyczne przepisy (np. szary dog arlekin jest dyskwalifikowany, podobnie jak bia艂y owczarek niemiecki).
Odr贸偶nia si臋 psy o ma艣ci jednolitej (z regu艂y bia艂a, czarna lub br膮zowa we wszystkich tonach), nast臋pnie psy o ma艣ci zasadniczej jednolitej z nieznacznymi, lecz 艣ci艣le umiejscowionymi znakami (podpalany sp贸d i ko艅czyny, znaki nad oczyma, maska). Je艣li wzo颅rzec przewiduje znaki lub mask臋, to po偶膮dane jest, by by艂y one wyra藕nie zarysowane, a nie zlewaj膮ce si臋 z t艂em.
Wreszcie ma艣膰 mo偶e by膰 mieszana: dereszowata (pomieszane s膮 obok siebie k臋pki sier艣ci w dwu barwach), 艂aciata (na zasadniczym tle wyst臋puj膮 艂aty w innym kolorze lub nawet w dwu kolorach). Szczeg贸ln膮 odmian膮 s膮 psy morengowane, tzn. takie, u kt贸rych na jednolitym tle wyst臋puj膮 pasy poprzeczne, w tej samej z regu艂y ciemniejszej barwie, lub te偶 pasy ciemne a偶 do czarnych w艂膮cznie.
U niekt贸rych ras wymagane jest przepisowe rozmieszczenie 艂at, lub te偶 ograniczenia co do zestawienia kolor贸w (Blenheim i Prince Charles spaniel, dalmaty艅czyk, dog arlekin). O tym wszystkim na颅le偶y pami臋ta膰 przy ocenie psa, pami臋taj膮c jednak, 偶e poza rasami luksusowymi ma艣膰 i jej rozmieszczenie powinny by膰 uwa偶ane za cechy drugorz臋dne.
Wzrost. Wzrost psa jest zwykle zakre艣lony we wzorcu przez g贸rn膮 i doln膮 granic臋. Psa mierzy si臋 za k艂臋bem (miar膮 pr臋tow膮, a nie ta艣mow膮), gdy pies stoi na r贸wnym gruncie w naturalnej nie wymuszonej postawie. Mierzenie powinno si臋 odbywa膰 po linii pionowej do pod艂ogi, przebiegaj膮cej przez 艂okie膰 psa, przy czym sier艣膰 powinna by膰 艣ci艣le przyci艣ni臋ta do k艂臋bu. Przy szczeg贸艂o颅wych pomiarach, np. przy licencjonowaniu mierzy si臋 r贸wnie偶 wzrost w zadzie w ten sam spos贸b po linii pionowej od ziemi w naj颅wy偶szym punkcie krzy偶a. Czasem mierzy si臋 te偶 obw贸d klatki piersiowej i jej stosunek do wysoko艣ci psa lub stosunek wysoko艣ci do d艂ugo艣ci. Obw贸d klatki piersiowej mierzy si臋 ta艣m膮 po obwo颅dzie prostopadle do podstawy tu偶 za 艂okciem.
D艂ugo艣膰 mierzy si臋 miar膮 pr臋tow膮 po linii poziomej wzd艂u偶 tu颅艂owia na wysoko艣ci mniej wi臋cej po艂owy wysoko艣ci tu艂owia. Po颅cz膮tek linii d艂ugo艣ci na piersi rozpoczyna si臋 mniej wi臋cej przy dolnej kraw臋dzi nasady szyi i ci膮gnie si臋 poziomo, ko艅cz膮c na udzie mniej wi臋cej na wysoko艣ci tylnej kraw臋dzi miednicy.
U niekt贸rych ras przeprowadza si臋 r贸wnie偶 por贸wnawcze po颅miary obwodu czaszki do pyska lub innych cz臋艣ci g艂owy. Podkre颅艣li膰 nale偶y, 偶e dok艂adne pobranie wymiar贸w u psa nie jest rzecz膮 艂atw膮, bo pies rzadko stoi r贸wno i niech臋tnie patrzy na przyrz膮dy pomiarowe. Tote偶 pomiar nale偶y przeprowadzi膰 kilkakrotnie i wzi膮膰 艣redni膮 tych pomiar贸w.
Odchylenia od przepisowych wymiar贸w nie powinny by膰 przy颅czyn膮 dyskwalifikacji, je偶eli s膮 zachowane proporcje. Ostrzec tylko nale偶y, 偶e psy u偶ytkowe nie powinny by膰 wcale kolosami i np. gust do olbrzymich owczark贸w wskazuje na nieznajomo艣膰 tej rasy. Tylko u ps贸w olbrzym贸w i kar艂贸w, kt贸re s膮 raczej psami luksuso颅wymi, a nie u偶ytkowymi (dogi, pinczerki) celem hodowcy jest usta颅nowienie rekordu wielko艣ci lub ma艂o艣ci. Pami臋ta膰 jednak nale偶y, 偶e takie kra艅cowe rezultaty osi膮ga si臋 zwykle kosztem os艂abienia konstytucji lub zaniedbania innych cech fizycznych czy umys艂o颅wych. Psy u偶ytkowe powinny by膰 utrzymywane w granicach 艣red颅nich przewidzianych dla danych ras.
Waga. Opr贸cz miary, nieraz i ci臋偶ar, a u niekt贸rych ras tylko ci臋偶ar bierze si臋 pod uwag臋 przy ocenie psa. Wagi podane we wz贸r颅cach odnosz膮 si臋 oczywi艣cie do ps贸w w normalnej wystawowej kondycji, tj. ani przetuczonych, ani te偶 wychudzonych.
Cechy szczeg贸lne. Tu przy ocenie psa opisuje si臋 te cechy, kt贸re danego osobnika indywidualnie charakteryzuj膮.
Wady. Po ocenie psa wed艂ug opisanej kolejno艣ci podaje si臋 zau颅wa偶one wady czy to anatomiczne, czy nabyte, zaznaczaj膮c stopie艅 ich znaczenia, czy s膮 one dyskwalifikuj膮ce czy te偶 stanowi膮 tylko b艂膮d pi臋kno艣ci. U ps贸w u偶ytkowych wszystkie wady wp艂ywaj膮ce w znacznym stopniu na umniejszenie warto艣ci roboczej powinny dyskwalifikowa膰 psa przy ocenie, np. lu藕ne 艂opatki, zapadni臋ty grzbiet itp.
Poniewa偶 celem wystaw i pokaz贸w jest selekcja materia艂u hodo颅wlanego bezwzgl臋dnie powinny by膰 dyskwalifikowane lub wyklu颅czone przy ocenie psy wytrzebione i wn臋try.
Wn臋try s膮 to samce, u kt贸rych w czasie rozwoju p艂odowego j膮dra nie-zst膮pi艂y do moszny, a pozosta艂y w jamie brzusznej lub przewodach pachwi颅nowych. Wn臋trostwo mo偶e by膰 jednostronne lub obustronne, tzn. mog膮 nie zest膮pi膰 do moszny jedno lub oba j膮dra. Wn臋try z regu艂y nie nadaj膮 si臋 dc* rozp艂odu, nawet jednostronne, gdy偶 ich nasienie jest ma艂o 偶ywotne.
Jak z podanego opisu wynika ocena psa wymaga od s臋dziego doskona艂ej znajomo艣ci budowy psa i wzorca ocenianej rasy. Komi颅tety wystawowe powinny u艂atwia膰 prac臋 s臋dziego przez przydzie颅lenie sekretarza i porz膮dkowych na ringu, kt贸rzy by pilnowali,, aby publiczno艣膰 nie wchodzi艂a na ring i pytaniami nie przeszka颅dza艂a mu w s臋dziowaniu. S臋dzia natomiast powinien wype艂ni膰 kart臋 oceny mo偶liwie dok艂adnie wskazuj膮c na zalety i wady oce颅nianego psa, bowiem celem wystaw ma by膰 pouczenie hodowcy, czy w艂a艣ciciela, jakie s膮 jego osi膮gni臋cia, czy niedoci膮gni臋cia. Oce颅na bowiem bez tych wskaz贸wek nie spe艂nia tego pouczaj膮cego za颅dania i przez to mo偶e budzi膰 zastrze偶enie czy podejrzenie stron颅niczo艣ci. Wystawcy z kolei nie powinni przyjmowa膰 krytyki psa jako osobistej przykro艣ci. Pies nie nagrodzony tak偶e mo偶e sprawi膰 swemu panu t臋 sam膮 przyjemno艣膰 co laureat konkursu pi臋kno艣ci. Nale偶y tylko zrezygnowa膰 w hodowli z psa, kt贸ry przy ocenie nie zosta艂 wyr贸偶niony.
Przed urz膮dzeniem wystawy czy pokaz贸w organizatorzy winni poda膰 w programie czy w zapowiedziach, kto b臋dzie w danej rasie s臋dziowa艂. W ten spos贸b mo偶na tylko zach臋ci膰 wystawc贸w do udzia艂u i nada膰 imprezie powa偶颅niejszy charakter. Hodowca, kt贸ry zna zwykle poziom swej rasy, a tak偶e z regu艂y poziom s臋dzi贸w, nie b臋dzie krytykowa艂 oceny, je艣li wiedz膮c kto b臋颅dzie s臋dziowa艂, z g贸ry podda艂 si臋 temu s膮dowi uznaj膮c autorytet s臋dziego. Oczywi艣cie, je偶eli na wystawie znajduj膮 si臋 psy danego s臋dziego lub takie, kt贸re wysz艂y z jego hodowli w czasie kr贸tszym ni偶 dwa lata przed wystaw膮, nie mog膮 one bra膰 udzia艂u w konkurencji o nagrody, a najwy偶ej mog膮 by膰 oceniane poza konkursem dla cel贸w dydaktycznych.
Wreszcie nadmieni膰 nale偶y, 偶e ocena psa m艂odego nie daje 偶adnej gwarancji, by jako doros艂y odpowiada艂 przewidywaniom, gdy偶 cz臋sto szczeni臋 wyrasta z b艂臋d贸w, a na odwr贸t szczeni臋 dobrze si臋 zapowiadaj膮ce mo偶e zawie艣膰 pok艂adane w nim nadzieje. Dopiero powy偶ej 9 miesi臋cy mo偶na oceni膰 psa, lecz budowa jego zmieni膰 si臋 mo偶e jeszcze do 18 miesi臋cy.

Polecane strony :

Copyright 2011