psy

POCHODZENIE I SYSTEMATYKA RAS PS脫W

  • www.zabawki-z-drewna.pl
  • Usystematyzowanie ras ps贸w wed艂ug ich pochodzenia i 艣cis艂e zaszeregowanie poszczeg贸lnych ras napotyka na szereg trudno艣ci.
    Pies (Canis familiaris) jako cz艂onek grupy canid贸w wytworzy艂 si臋 niew膮tpliwie jako przypadkowy lub celowy produkt udomo颅wienia wilkoczy te偶 szakalo-pochodnych canid贸w, kt贸re mi臋dzy sob膮 krzy偶owane wzgl臋dnie selekcjonowane w r贸偶nych warunkach geograficznych i klimatycznych wytworzy艂y pewne typy, z kt贸颅rych badacze chc膮 z mniejsz膮 lub wi臋ksz膮 dok艂adno艣ci膮 wyprowa颅dzi膰 obecne rasy. Zastrzec si臋 przy tym za艂o偶eniu jednak nale偶y, 偶e m贸wi膮c o wilkoczy szakalo-pochodnych canidach, nie nale偶y wyobra偶a膰 sobie obecnych wilk贸w czy szakali, lecz ich protopla颅st贸w, kt贸rzy zamieszkiwali teren Eurazji przed kilkunastu tysi膮颅cami lat, w epoce lodowcowej wzgl臋dnie polodowcowej.
    U艣wiadomi膰 sobie nale偶y, 偶e 贸wczesne formy rozwojowe odbie颅ga艂y co najmniej tyle od obecnych ich pochodnych, ile r贸偶ni膮 si臋 mi臋dzy sob膮 obecnie poszczeg贸lne gatunki szakali czy wilk贸w. Wiadomo bowiem, 偶e np. wilki wyst臋puj膮ce w Europie i Azji, za颅le偶nie od okolicy i warunk贸w, w kt贸rych 偶yj膮, r贸偶ni膮 si臋 mi臋dzy sob膮 wielko艣ci膮 czy futrem. O ile偶 wi臋ksze musia艂y by膰 odchyle颅nia obecnych form od protoplast贸w z epoki lodowcowej trzecio颅rz臋dowej (miocenu i pliocenu). W okresie tym znalezione wykopa颅liska wskazuj膮 na istnienie canid贸w, z kt贸rych w czwartorz臋dzie od颅r贸偶nia si臋 3 typy wilkowzgl臋dnie szakalo-pochodne. Na przej艣ciu czwartorz臋du do epoki przedhistorycznej, przy ko艅cu ery lodow颅cowej wyst臋puje obok formy szakalowatej (z kt贸rej wyprowadza si臋 hipotetycznie Canis familiaris palustris Riitimeyer鈥攐 czym da颅lej) forma wilka (Canis lupus) i forma 艣rednia, z kt贸rej ukszta艂to颅wa艂 si臋 Canis familiaris Poutiatini (nazwany tak od rosyjskiego badacza). Ta forma odkryta przez Putiatina w Rosji jest pierw颅szym psem wyst臋puj膮cym ju偶 w niew膮tpliwym zwi膮zku z cz艂owie颅 kiem oko艂o 10 000 lat przed n. e. i pierwsza nosi nazw膮 psa do颅mowego i niew膮tpliwie wywie艣膰 z niej mo偶na wi臋kszo艣膰 ras euro颅pejskich ps贸w domowych.
    Nieco p贸藕niej, to jest oko艂o 8 000 lat przed n. e. obok i niew膮tpli颅wie nie bez wp艂ywu potomk贸w wspomnianego (Canis familiaris Poutiatini) pojawia si臋 tzw. pies torfowy (Canis familiaris palu-stris), kt贸remu przypisuje si臋 pochodzenie od odmiany szakalo-pochodnej, a kt贸rego uwa偶a si臋 za przodka szpic贸w (kt贸re mo偶e najwierniej zachowa艂y ten typ), pinczer贸w i terrier贸w.
    W dalszych epokach, par臋 tysi膮cleci p贸藕niej, wyst臋puje w epoce br膮zowej Canis familiaris matris optimae Jeitteles, Canis fami颅liaris Inostranzevi-Anutschin oraz Canis familiaris Leineri-Studer. Ten ostatni jest protoplast膮 chart贸w, z tym 偶e pocz膮tki tej odmia颅ny gin膮 w mrokach pradziej贸w i brak dot膮d ogniwa, z kt贸rego mo偶na go wyprowadzi膰.
    Pies epoki br膮zowej (Canis familiaris matris optimae) uwa偶any jest za przodka owczark贸w zar贸wno kontynentalnych, jak i angiel颅skich. Mi臋dzy psem torfowym i psem epoki br膮zowej wyst臋puje typ troch臋 p贸藕niejszy (Canis familiaris intermedius Woldrich), kt贸颅rego uwa偶a si臋 za protoplast臋 go艅czak贸w, wy偶艂贸w, spanieli i jam颅nik贸w oraz pudli. Przy tym jednak nie nale偶y zapomina膰, 偶e na kszta艂towanie si臋 tych ras wp艂ywa艂y niew膮tpliwie te偶 osobniki z odmiany psa epoki br膮zowej jak i Canis familiaris Inostranzevi i ich pochodne.
    Canis familiaris Inostranzevi uwa偶any jest za protoplast臋 ps贸w pasterskich (pirenejskich, podhala艅skich, kuwasz, komondor, rot-tweiler itp.), dog贸w oraz ps贸w arktycznych, przy czym i tu pami臋颅ta膰 nale偶y o wzajemnym oddzia艂ywaniu i krzy偶贸wkach innych odmian.
    Do zaciemnienia obrazu przyczyniaj膮 si臋 jeszcze znacznie w臋颅dr贸wki lud贸w, kt贸re przenios艂y wraz ze swymi stadami psy z ich stron rodzinnych na miejsca nowych osiedli, gdzie zasta艂y formy rodzime, z kt贸rymi si臋 pomiesza艂y. W czasach nowo偶ytnych o偶y颅wienie komunikacji mi臋dzy narodami zjawisko to w dalszym ci膮gu pog艂臋bi艂o, tak 偶e ostatnio chc膮c okre艣li膰 pochodzenie tej czy innej odmiany, trzeba si臋 opiera膰 na intuicji z braku pewnych i spraw颅dzalnych danych. Nawet w czasach wsp贸艂czesnych brak tych da颅nych, bowiem tw贸rcy nowych ras czy odmian zazdro艣nie cz臋sto ukrywali wiadomo艣ci dotycz膮ce materia艂u, kt贸rym si臋 pos艂ugiwali przy swych kreacjach hodowlanych.
    Chc膮c jednak wprowadzi膰 pewn膮 systematyk臋, kt贸ra by u艂atwi艂a czytelnikowi orientacj臋 w obecnych rasach powtarzam systema颅tyk臋 podan膮 przez prof. Seiferle dla powojennej wystawy ps贸w szwajcarskiego Kennel Klubu, zapo偶yczon膮 z paleozoologii. Do je颅go klasyfikacji doda艂em tylko wed艂ug w艂asnego zdania grup臋 sz贸st膮.
    I.    Grupa Canis familiaris palustris Riitimeyer szpice 鈥 zar贸wno kontynentalne, jak i kar艂y p贸艂nocne i azja颅tyckie 鈥 Chow Chow, pinczery: niemiecki pinczer g艂adko jak i szorstkow艂osy, do颅berman, gryfoniki belgijskie, malta艅czyki i pieski 艂yse (uw. aut.), c)    wszystkie terriery, (bullterrier? i lasha-terrier? uw. aut.).
    II.    Grupa Canis familiaris Inostranzevi-Anutschin psy polarne: eskimoskie, skandynawskie, 艂ajki, housky itp., psy bojowe: dogowate (Canis familiaris decumanus), wodo艂az, leonberger, St. Bernard, dogi niemieckie, mastiff, dog de Bordeaux, bulldog angielski, bokser, bulldog francuski, pasterskie: pirenejski, kuwasz, komondor, apeni艅ski, podha颅la艅ski, czeski, szwajcarskie (4 rasy) rottweiler.
    III.    Grupa Canis familiaris matris optimae Jeitteles: owczarki kontynentalne (niemiecki, francuski, belgijski), w臋gierskie, pumi, puli, staroangielski, rosyjski, szkocki collie.
    IV.    Grupa Canis familiaris intermedius Woldrich a)    go艅czaki i ogary, posokowce, bassety i jamniki (dalmaty艅czyk), wy偶艂y kontynentalne i angielskie, p艂ochacze (kontynentalne i angielskie spaniele) 鈥 retriever.
    pudel.
    V.    Grupa Canis familiaris Leineri Studer 鈥 charty a)    charty po艂udniowe, slughi, saluki, afga艅ski, rosyjski, greyhound, whippet, charcik w艂oski, b)    charty p贸艂nocne 鈥 szkocki deerhound, irlandzki wolfshound.
    VI Grupa. Kar艂y Azjatyckie. Japo艅ski Czin, peki艅ski piesek pa颅艂acowy, kar艂owate spaniele, mops.
    W dalszym ci膮gu omawia膰 b臋d臋 poszczeg贸lne rasy w kolejno艣ci podanej systematyki. Wzorce podawa膰 b臋d臋 w miar臋 mo偶no艣ci w oparciu o wzorce przyj臋te przez kraje ojczyste, a omawiaj膮c pochodzenie poszczeg贸lnych ras podziel臋 si臋 z czytelnikami wiado颅mo艣ciami wzgl臋dnie przypuszczeniami odno艣nie przodk贸w, kt贸re si臋 do ich powstania przyczyni艂y.
    Uwzgl臋dniaj膮c wielki wp艂yw, jaki na kynologi臋 艣wiatow膮 wywar艂 angiel颅ski Kennel klub, podaj臋 r贸wnie偶 systematyk臋 przyj臋t膮 przez niego. Anglicy dziel膮 zasadniczo rasy przez nich uznane na 鈥瀞porting breeds" i na 鈥瀗on sporting breeds". Poj臋cie 鈥瀞porting" jest raczej trudne do przet艂umaczenia. Do tej grupy zaliczaj膮 Anglicy w zasadzie wszystkie psy, kt贸re s艂u偶膮 lub s艂u偶y艂y do jakichkolwiek cel贸w 艂owieckich. 艁owiectwo przy tym uj臋te jest jak najszerzej i obejmuje szczucie zwierzyny, prac臋 polow膮, tropow膮 i nor-nika. Zgodnie z tym grupa ta rozpada si臋 na 3 podgrupy 鈥 go艅cze (hounds my艣liwskie (gun-dogs 2) i terriery.
    Drug膮 grupa 鈥 鈥瀗on sporting" 鈥 obejmuje wszystkie pozosta艂e, a w niej jest jeszcze podgrupa kar艂贸w.
    W dalszym ci膮gu przy szczeg贸艂owym omawianiu ras nie ka偶dej po艣wi臋cam tyle miejsca, by om贸wi膰 dok艂adnie jej wzorzec. Od颅no艣nie niekt贸rych ras u nas nieznanych lub nie wyst臋puj膮cych wspomn臋 tylko o ich istnieniu, podaj膮c ten czy 贸w szczeg贸艂, o kt贸颅rym s膮dz臋, 偶e m贸g艂by polskiego czytelnika zainteresowa膰 wzgl臋d颅nie rzuci膰 艣wiat艂o na t臋 ras臋. W wi臋kszo艣ci ras pos艂ugiwa艂em si臋 wzorcem angielskiego Kennel klubu w brzmieniu opublikowanym w ksi膮偶ce Leightona 鈥濼he complete book of the dog" i powojen颅nym wydawnictwem ameryka艅skiego Kennel klubu zawieraj膮cym standardy uznanych ras.

    Polecane strony :

    Copyright 2011