psy

POCHODZENIE I SYSTEMATYKA RAS PSÓW

Usystematyzowanie ras psów według ich pochodzenia i ścisłe zaszeregowanie poszczególnych ras napotyka na szereg trudności.
Pies (Canis familiaris) jako członek grupy canidów wytworzył się niewątpliwie jako przypadkowy lub celowy produkt udomo­wienia wilkoczy też szakalo-pochodnych canidów, które między sobą krzyżowane względnie selekcjonowane w różnych warunkach geograficznych i klimatycznych wytworzyły pewne typy, z któ­rych badacze chcą z mniejszą lub większą dokładnością wyprowa­dzić obecne rasy. Zastrzec się przy tym założeniu jednak należy, że mówiąc o wilkoczy szakalo-pochodnych canidach, nie należy wyobrażać sobie obecnych wilków czy szakali, lecz ich protopla­stów, którzy zamieszkiwali teren Eurazji przed kilkunastu tysią­cami lat, w epoce lodowcowej względnie polodowcowej.
Uświadomić sobie należy, że ówczesne formy rozwojowe odbie­gały co najmniej tyle od obecnych ich pochodnych, ile różnią się między sobą obecnie poszczególne gatunki szakali czy wilków. Wiadomo bowiem, że np. wilki występujące w Europie i Azji, za­leżnie od okolicy i warunków, w których żyją, różnią się między sobą wielkością czy futrem. O ileż większe musiały być odchyle­nia obecnych form od protoplastów z epoki lodowcowej trzecio­rzędowej (miocenu i pliocenu). W okresie tym znalezione wykopa­liska wskazują na istnienie canidów, z których w czwartorzędzie od­różnia się 3 typy wilkowzględnie szakalo-pochodne. Na przejściu czwartorzędu do epoki przedhistorycznej, przy końcu ery lodow­cowej występuje obok formy szakalowatej (z której wyprowadza się hipotetycznie Canis familiaris palustris Riitimeyer—o czym da­lej) forma wilka (Canis lupus) i forma średnia, z której ukształto­wał się Canis familiaris Poutiatini (nazwany tak od rosyjskiego badacza). Ta forma odkryta przez Putiatina w Rosji jest pierw­szym psem występującym już w niewątpliwym związku z człowie­ kiem około 10 000 lat przed n. e. i pierwsza nosi nazwą psa do­mowego i niewątpliwie wywieść z niej można większość ras euro­pejskich psów domowych.
Nieco później, to jest około 8 000 lat przed n. e. obok i niewątpli­wie nie bez wpływu potomków wspomnianego (Canis familiaris Poutiatini) pojawia się tzw. pies torfowy (Canis familiaris palu-stris), któremu przypisuje się pochodzenie od odmiany szakalo-pochodnej, a którego uważa się za przodka szpiców (które może najwierniej zachowały ten typ), pinczerów i terrierów.
W dalszych epokach, parę tysiącleci później, występuje w epoce brązowej Canis familiaris matris optimae Jeitteles, Canis fami­liaris Inostranzevi-Anutschin oraz Canis familiaris Leineri-Studer. Ten ostatni jest protoplastą chartów, z tym że początki tej odmia­ny giną w mrokach pradziejów i brak dotąd ogniwa, z którego można go wyprowadzić.
Pies epoki brązowej (Canis familiaris matris optimae) uważany jest za przodka owczarków zarówno kontynentalnych, jak i angiel­skich. Między psem torfowym i psem epoki brązowej występuje typ trochę późniejszy (Canis familiaris intermedius Woldrich), któ­rego uważa się za protoplastę gończaków, wyżłów, spanieli i jam­ników oraz pudli. Przy tym jednak nie należy zapominać, że na kształtowanie się tych ras wpływały niewątpliwie też osobniki z odmiany psa epoki brązowej jak i Canis familiaris Inostranzevi i ich pochodne.
Canis familiaris Inostranzevi uważany jest za protoplastę psów pasterskich (pirenejskich, podhalańskich, kuwasz, komondor, rot-tweiler itp.), dogów oraz psów arktycznych, przy czym i tu pamię­tać należy o wzajemnym oddziaływaniu i krzyżówkach innych odmian.
Do zaciemnienia obrazu przyczyniają się jeszcze znacznie wę­drówki ludów, które przeniosły wraz ze swymi stadami psy z ich stron rodzinnych na miejsca nowych osiedli, gdzie zastały formy rodzime, z którymi się pomieszały. W czasach nowożytnych oży­wienie komunikacji między narodami zjawisko to w dalszym ciągu pogłębiło, tak że ostatnio chcąc określić pochodzenie tej czy innej odmiany, trzeba się opierać na intuicji z braku pewnych i spraw­dzalnych danych. Nawet w czasach współczesnych brak tych da­nych, bowiem twórcy nowych ras czy odmian zazdrośnie często ukrywali wiadomości dotyczące materiału, którym się posługiwali przy swych kreacjach hodowlanych.
Chcąc jednak wprowadzić pewną systematykę, która by ułatwiła czytelnikowi orientację w obecnych rasach powtarzam systema­tykę podaną przez prof. Seiferle dla powojennej wystawy psów szwajcarskiego Kennel Klubu, zapożyczoną z paleozoologii. Do je­go klasyfikacji dodałem tylko według własnego zdania grupę szóstą.
I.    Grupa Canis familiaris palustris Riitimeyer szpice — zarówno kontynentalne, jak i karły północne i azja­tyckie — Chow Chow, pinczery: niemiecki pinczer gładko jak i szorstkowłosy, do­berman, gryfoniki belgijskie, maltańczyki i pieski łyse (uw. aut.), c)    wszystkie terriery, (bullterrier? i lasha-terrier? uw. aut.).
II.    Grupa Canis familiaris Inostranzevi-Anutschin psy polarne: eskimoskie, skandynawskie, łajki, housky itp., psy bojowe: dogowate (Canis familiaris decumanus), wodołaz, leonberger, St. Bernard, dogi niemieckie, mastiff, dog de Bordeaux, bulldog angielski, bokser, bulldog francuski, pasterskie: pirenejski, kuwasz, komondor, apeniński, podha­lański, czeski, szwajcarskie (4 rasy) rottweiler.
III.    Grupa Canis familiaris matris optimae Jeitteles: owczarki kontynentalne (niemiecki, francuski, belgijski), węgierskie, pumi, puli, staroangielski, rosyjski, szkocki collie.
IV.    Grupa Canis familiaris intermedius Woldrich a)    gończaki i ogary, posokowce, bassety i jamniki (dalmatyńczyk), wyżły kontynentalne i angielskie, płochacze (kontynentalne i angielskie spaniele) — retriever.
pudel.
V.    Grupa Canis familiaris Leineri Studer — charty a)    charty południowe, slughi, saluki, afgański, rosyjski, greyhound, whippet, charcik włoski, b)    charty północne — szkocki deerhound, irlandzki wolfshound.
VI Grupa. Karły Azjatyckie. Japoński Czin, pekiński piesek pa­łacowy, karłowate spaniele, mops.
W dalszym ciągu omawiać będę poszczególne rasy w kolejności podanej systematyki. Wzorce podawać będę w miarę możności w oparciu o wzorce przyjęte przez kraje ojczyste, a omawiając pochodzenie poszczególnych ras podzielę się z czytelnikami wiado­mościami względnie przypuszczeniami odnośnie przodków, które się do ich powstania przyczyniły.
Uwzględniając wielki wpływ, jaki na kynologię światową wywarł angiel­ski Kennel klub, podaję również systematykę przyjętą przez niego. Anglicy dzielą zasadniczo rasy przez nich uznane na „sporting breeds" i na „non sporting breeds". Pojęcie „sporting" jest raczej trudne do przetłumaczenia. Do tej grupy zaliczają Anglicy w zasadzie wszystkie psy, które służą lub służyły do jakichkolwiek celów łowieckich. Łowiectwo przy tym ujęte jest jak najszerzej i obejmuje szczucie zwierzyny, pracę polową, tropową i nor-nika. Zgodnie z tym grupa ta rozpada się na 3 podgrupy — gończe (hounds myśliwskie (gun-dogs 2) i terriery.
Drugą grupa — „non sporting" — obejmuje wszystkie pozostałe, a w niej jest jeszcze podgrupa karłów.
W dalszym ciągu przy szczegółowym omawianiu ras nie każdej poświęcam tyle miejsca, by omówić dokładnie jej wzorzec. Od­nośnie niektórych ras u nas nieznanych lub nie występujących wspomnę tylko o ich istnieniu, podając ten czy ów szczegół, o któ­rym sądzę, że mógłby polskiego czytelnika zainteresować względ­nie rzucić światło na tę rasę. W większości ras posługiwałem się wzorcem angielskiego Kennel klubu w brzmieniu opublikowanym w książce Leightona „The complete book of the dog" i powojen­nym wydawnictwem amerykańskiego Kennel klubu zawierającym standardy uznanych ras.

Polecane strony :

Copyright 2011