psy

SPANIELE

Obok wy┼╝┼é├│w, zar├│wno angielskich, jak i kontynentalnych, nie┬şzmiernie po┼╝ytecznym pomocnikiem my┼Ťliwego jest p┼éochacz-spa-niel. U nas u┼╝yteczno┼Ť─ç ich nie jest nale┼╝ycie doceniana, tak ┼╝e wi─Ökszo┼Ť─ç spanieli zosta┼éa zdegradowana do roli pok├│j owc├│w. Los ten spotka┼é je zupe┼énie nies┼éusznie, gdy┼╝ mog─ů one we w┼éa┼Ťciwym zakresie u┼╝yte ÔÇö by─ç bardzo po┼╝ytecznymi psami my┼Ťliwskimi, szczeg├│lnie w rewirze zaro┼Ťni─Ötym m┼éodnikiem, z obfitym zwie-rzostanem ba┼╝ancio-kr├│liczym. Spaniel jest urodzonym szpera┬şczem, aporterem i dobrym p┼éywakiem.
Spaniele cechuje niezmordowana wytrwa┼éo┼Ť─ç w szperaniu i bu┬şszowaniu, przy czym charakterystyczna jest bardzo du┼╝a ruchli┬şwo┼Ť─ç nisko osadzonego ogona, kt├│ry jak wahad┼éo w nieustannym ruchu zdradza zainteresowanie obszukiwanym terenem. S─ů one urodzonymi aporterami na l─ůdzie i w wodzie i ucz─ů si─Ö ┼éatwo. Wy┬şmagaj─ů tylko, by od m┼éodo┼Ťci by┼éy wdra┼╝ane do karno┼Ťci, bowiem jako psy o temperamencie go┼äczaka maj─ů sk┼éonno┼Ť─ç do je┼╝d┼╝enia za zaj─ůcami i g┼éo┼Ťnego gonienia sarn czy innej ruszonej zwierzyny. Przewodnik winien je na tyle opanowa─ç, by na gwizd czy rozkaz wraca┼éy nie zapominaj─ůc o swym panu w pogoni za zwierzyn─ů.
Ich dodatni─ů cech─ů s─ů nie tylko walory my┼Ťliwskie. S─ů one ponad┬şto niezwykle mi┼éymi i bardzo przywi─ůzanymi towarzyszami o sa┬şlonowych obyczajach. S─ů w miar─Ö czujne, lecz o s┼éabym instynkcie obro┼äczym i dlatego te┼╝ nie mog─ů zast─ůpi─ç psa obro┼äczego. Je┼Ťli kto┼Ť szuka str├│┼╝a, niechaj raczej zainteresuje si─Ö owczarkiem ni┬şzinnym.
Nie wymaga prawie wcale tresury, pasj─Ö szperacza ma we krwi, nale┼╝y go tylko odpowiednio prowadzi─ç i nale┼╝ycie wychowa─ç. Nauka ogranicza─ç si─Ö mo┼╝e do karno┼Ťci, bezwzgl─Ödnego warowania na sygna┼é optyczny lub akustyczny i aportowania, a reszta znajdzie si─Ö sama, o ile tylko ucze┼ä i nauczyciel wzajemnie si─Ö zrozumiej─ů i b─Öd─ů mieli okazj─Ö do cz─Östego wsp├│lnego polowania.
Charakter maj─ů bardzo mi┼éy. Z regu┼éy s─ů one niezwykle ┼éa┬şgodne, raczej ma┼éo czujne, nieraz zupe┼énie pozbawione instynktu obro┼äczego, lecz bardzo wierne i przywi─ůzane do swego pana, uwa┼╝ne na ka┼╝de jego skinienie, szczeg├│lnie, je┼Ťli w panu ceni─ů to┬şwarzysza wsp├│lnych wypraw ┼éowieckich.
Pochodzenie spaniela nie jest w┼éa┼Ťciwie zupe┼énie wyja┼Ťnione. Obecnie za ojczyzn─Ö ich uchodzi Anglia, gdzie r├│┼╝ne odmiany spa┬şnieli ciesz─ů si─Ö ogromn─ů popularno┼Ťci─ů zar├│wno jako psy my┼Ťliw┬şskie, jak i jako psy domowe ÔÇö szczeg├│lnie faworyzowane przez panie. Przypuszczalnie jednak s─ů one pochodzenia kontynentalne┬şgo i wywodz─ů si─Ö z ps├│w u┼╝ywanych do polowa┼ä na ptactwo przed wej┼Ťciem w u┼╝ycie broni palnej ┼Ťrutowej. Psy te, z kt├│rych przy┬şpuszczalnie te┼╝ wywodz─ů si─Ö settery, wsp├│┼épracowa┼éy z sokolnika┬şmi wzgl─Ödnie z my┼Ťliwymi, kt├│rzy przy pomocy sieci polowali na ptactwo. Obecna ich nazwa spaniel t┼éumaczona jest jako wskazu┬şj─ůca na ich kraj pochodzenia ÔÇö Hiszpani─Ö. Jest jednak rzecz─ů ciekaw─ů, i┼╝ obecnie w Hiszpanii nie znajduje si─Ö tych rzekomo-hiszpa┼äskich ps├│w a sami Hiszpanie nazywaj─ů go perro inglese.
Natomiast ┼Ťredniowieczne malarstwo holenderskie, jak r├│wnie┼╝ p├│┼║niejsze belgijskie, francuskie oraz angielskie utrwali┼éo wielk─ů ilo┼Ť─ç ps├│w typu p┼éochacza wzgl─Ödnie obecnego spaniela.
Jako charakterystyczn─ů ciekawostk─Ö warto zacytowa─ç, ┼╝e swego czasu Rudolf Lons, sk─ůdin─ůd powa┼╝ny kynolog niemiecki usi┼éowa┼é wyprowadzi─ç etymologi─Ö spaniela z niemieckiego s┼éowa ÔÇ×spannen", a wi─Öc pies, kt├│ry by┼é w napi─Öciu w czasie pracy w polu. R├│wnie┼╝ we Francji p┼éochacze rodzime (epagneul) sta┼éy si─Ö rzadko┼Ťci─ů i praktycznie widuje si─Ö na wystawach tylko-spaniele angielskie. Niew─ůtpliwie po Wielkiej Rewolucji Francuskiej wy┬şgin─Ö┼éy psiarnie feudalnych pan├│w. Dokumenty angielskie wspominaj─ů o tym, i┼╝ np. ksi─ů┼╝─Ö De Noailles w XVIII w. ofiarowa┼é Henrykowi XI, ksi─Öciu Lin┬şcoln sfor─Ö epagneuli, kt├│ra przypuszczalnie sta┼éa si─ů fundamentem psiarni w Clumber Park, a nast─Öpnie obecnych clumber ÔÇö spanieli.
Niezale┼╝nie jednak od tych import├│w z XVIII w. znajdujemy ju┼╝ spaniela w Anglii znacznie wcze┼Ťniej.
I tak np. na obrazie Van Dycka (1641 r.) rodziny Karola I widzimy bia┼éo-br─ůzowego spanielka. Pierwsze wzmianki o spanielach spotyka si─Ö w Anglii w drugiej po┼éowie XIV w. Bardzo liczne obrazy szko┼éy holenderskiej wska┬şzuj─ů na rozprzestrzenienie si─Ö ps├│w tego typu (zar├│wno wi─Ökszych jak i mniejszych) na terenie obecnej Holandii i Belgii.
W polskiej, zreszt─ů bardzo nielicznej, literaturze kynologicznej nie spoty┬şkamy si─Ö z psami tego typu. Polscy my┼Ťliwi raczej zajmowali si─Ö my┼Ťlistwem z ogarami lub chartami ni┼╝ z legawymi, czyli wy┼╝┼éami. Swoistym dokumen┬ştem my┼Ťlistwa polskiego jest ÔÇ×My┼Ťlistwo ptasz─Ö" (1584) Mateusza Cyga┼ä┬şskiego. Tam┼╝e znajdujemy wzmianki o wy┼╝le odwo┼éywanym lub otokowym, kt├│ry mia┼é by─ç ÔÇ×odziany" (kud┼éaty), ┼╝eby mu nie trzeba ko┼╝ucha ÔÇö by┼é to jednak raczej wy┼╝e┼é wystawiaj─ůcy ptactwo, w szczeg├│lno┼Ťci kuropatwy, a wi─Öc zapewne przodek obecnego wy┼╝┼éa szorstkow┼éosego, a nie p┼éochacza.
Pog┼éowie spanieli w Polsce rzadko jest czystego chowu czy to cocker czy springer czy te┼╝ field spaniela. Raczej nale┼╝a┼éoby psy u nas wyst─Öpuj─ůce okre┼Ťli─ç wed┼éug angielskiej nomenklatury jako interbred tj. krzy┼╝├│wk─Ö tych ras. Nie mo┼╝na im odm├│wi─ç raso-wo┼Ťci bowiem rasy te s─ů tak do siebie zbli┼╝one i maj─ů takie same cechy charakteru i u┼╝ytkowo┼Ťci, a tak┼╝e wygl─ůdu, i┼╝ w potomstwie ich nie potrzeba si─Ö obawia─ç ┼╝adnych odskok├│w od typu zasadni┬şczego, a kwestia ma┼Ťci u psa u┼╝ytkowego nie powinna odgrywa─ç istotnej roli. Wskazane by┼éoby tylko, by przy dalszej hodowli dobiera─ç stale partner├│w wed┼éug dwu wielko┼Ťci i w ten spos├│b przeprowadzi─ç selekcj─Ö z powrotem do typu cockera mniejszego wzrostem (30ÔÇö37 cm) i raczej kr├│tkiego oraz field spaniela wi─Ök┬şszego i d┼éu┼╝szego (45ÔÇö50 cm), kt├│ry jako silniejszy ma wi─Öcej szans w roli aportera.
Obecnie angielski Kennel Klub prowadzi rejestr spanieli nast─Ö┬şpuj─ůcych odmian: clumber-spaniel, cocker-spaniel, field-spaniel, irish-water-spaniel, english-springer-spaniel, welsh-springer-spa-niel, sussex-spaniel, inter-hred i cross-spaniel. Rejestruje te┼╝ spa┬şniele z grupy kar┼é├│w: cavalier-spaniel i king-charles-spaniel.
Irish water-spaniel co prawda nazywa si─Ö spanielem i jest p┼éo┬şchaczem wodnym, lecz pokrojem zupe┼énie odbiega od tej grupy. Jest on raczej na pograniczu pudla lub retriewera k─Ödzierzawo-w┼éosego. Jego pochodzenie jest okryte zupe┼én─ů tajemnic─ů. Zapewne jest to rasa irlandzka.
Blisk─ů rodzin─Ö natomiast stanowi─ů cocker-jield i wszelkie typy Springer ÔÇö spanieli oraz obecnie nie notowany english water spa┬şniel. Zreszt─ů psy te wywodz─ů si─Ö z jednego pnia tak dalece, ┼╝e nieraz rodze┼ästwo z jednego miotu zg┼éaszane by┼éo zale┼╝nie od prze┬şkroczenia granicy wzrostu wzgl─Ödnie wagi do tej czy tamtej od┬şmiany. Bliskimi ich krewnymi ÔÇö lecz ju┼╝ bardziej wyodr─Öbniony┬şmi s─ů clumber i sussex oraz cavalier spaniel. Ostatni, mimo swej ma┼éo┼Ťci, jeszcze jest psem my┼Ťliwskim.
Chcia┼ébym tu jeszcze doda─ç odno┼Ťnie wszystkich spanieli, i┼╝ przy ocenie nale┼╝y zwraca─ç baczn─ů uwag─Ö na to, czy robi─ů one wra┼╝enie psa my┼Ťliwskiego. Jest to cecha, kt├│r─ů trudno jest wyrazi─ç s┼éowa┬şmi, lecz przy pewnej wprawie rzuca si─Ö ona obserwatorowi wprost w oczy. Pies o charakterze my┼Ťliwskim ma swoiste zachowanie, gdy ÔÇ×szpera". Niezwykle typowe jest jego zachowanie w terenie. Niestrudzenie buszuje on w zaro┼Ťlach i bardzo charakterystycznie ÔÇ×zamiata ogonem", kt├│ry jest w nieprzerwanym nerwowym ru┬şchu, lecz nigdy nie zadarty ku g├│rze.

Polecane strony :

Copyright 2011